Mövzu ilə Bağlı Suallar və Cavablar

سواللار و جوابلار

Suallar və Cavabları

١. نَائِبُ الْفَاعِلِ nədir?

1. Naib-i Fail nədir?

وَ هُوَ الْاِسْمُ الْمَرْفُوعُ الَّذِي لَمْ يُذْكَرْ مَعَهُ فَاعِلُهُ، لِأَنَّ فَاعِلَهُ يُحْذَفُ بِطَلَبِ الْمُتَكَلِّمِ بِسَبَبِ الْكُثْرِ. فَبَعْدُ حَذْفِ الْفَاعِلِ، يُقَامُ الْمَفْعُولُ عَلَى مَقَامِ الْفَاعِلِ الْمَحْذُوفِ وَ يُجْعَلُ مَرْفُوعًا وَ يُسَمَّى نَائِبًا عَنِ الْفَاعِلِ الْمَحْذُوفِ

Fəal zikr olunmayan merfu isimdir. Çünki fəal bir çox səbəbdən danışanın istəyinə görə silinir. (Bu səbəblər əvvəldə qeyd olunub.) Fəal danışan tərəfindən silindikdə, məful olan söz o silinmiş fəalın yerinə keçir və merfu olur. Çünki məful mansub idi. Artıq mansub olan məful, silinmiş merfu fəalın yerinə keçəndə ona “Silinmiş Fəaldan Naib” deyilir. Məşhur adı ilə naib-i fəal adlandırılır. Normal fəalın bütün hüququ da naib-i fəala keçmiş olur.

٢. نَائِبُ الْفَاعِلِ üçün başqa adını (bilirsənmi) izah edərsən?

2. Naib-i Fəal üçün olan digər adını (bilirsənmi) izah edərsən?

فَهَذَا لَهُ تَسْمِيَتَانِ: اَلْأُولَ؛ اَلْمَفْعُولُ الَّذِي لَمْ يُسَمَّ فَاعِلُهُ وَ الثَّانِيَةُ؛ نَائِبُ الْفَاعِلِ

Bu sözün iki adı var, birincisi; Fəalı adlandırılmayan məful və ikincisi isə naib-i fəal.

٣. Fiili, Fəaldan naib olan sözə isnad etdiyin zaman (fiildə) etdiyin şey nədir?

3. Fiili, Fəaldan naib olan sözə isnad etdiyin zaman (fiildə) etdiyin şey nədir?

Eğer fiil mazi olarsa; Əvvəlki hərfi dammələnir və sondan bir əvvəlki hərfi kəsrələnir, misalları;

حُفِظَ الدَّرْسُ

“Dərs əzbərləndi” və

خُلِقَ الْإِنْسَانُ ضَعِيفًا

“İnsan zəif olaraq yaradıldı” və,

بِيعَ الطَّعَامُ

“Yemək satıldı” və,

شُدَّ الْحَبْلُ

“Halat çəkildi” kimi.

Əgər fiil muzari olarsa; Əvvəlki hərfi dammələnir və sondan bir əvvəlki hərfi fətələnir, misalları;

يُحْفَظُ الدَّرْسُ

“Dərs əzbərlənir” və,

يُضْرَبُ زَيْدٌ

“Zeyd döyülür” və,

يُبَاعُ الطَّعَامُ

“Yemək satılır” və,

يُشَدُّ الْحَبْلُ

“Halat çəkilir” kimi.

٤. Mefulu, Fəalın yerinə qoyanda (məfuldə) etdiyin şey nədir?

4. Məfulu, Fəalın yerinə qoyanda (məfuldə) etdiyin şey nədir?

Məfulun bih olan sözə fəalın yerinə qoysan, o zaman mansub olan məfulun bih olan sözünü merfu edirsən və fəalın hökmlərini ona verirsən. Fiildən sonra gəlməsi, əgər müənnəsdirsə fiilinin də müənnəs olması və digər fəal xüsusiyyətləri. Bu halda belə bir sözə naib-i fəal və ya fəalı adlandırılmayan məful deyilir.

٥. Zahir Naib-i Fəalə üç misal ver!

5. Zahir Naib-i Fəalə üç misal ver!

خُلِقَ الْإِنْسَانُ ضَعِيفًا سورة النساء ٢٨

“İnsan zəif olaraq yaradıldı” Nisa Surəsi 28-ci ayə.

يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ وَ نُحَاسٌ فَلاَ تَنْتَصِرَانِ سورة الرحمن ٣٥

“Üzərinizə oddan bir alov və bir tüstü göndərilir və (heç bir yerdən) kömək ala bilməzsiniz.” Rəhman Surəsi 35-ci ayə

فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاَةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ سورة الجمعة ١٠

“Namaz bitəndə yer üzündə dağılışın..” Cümə Surəsi 10-cu ayə.

خُلِقَ الْإِنْسَانُ ضَعِيفًا سورة النساء ٢٨
Mazi fiil, binası məchul, fətə üzərinə mebni	خُلِقَ
Mazi fiil, binası məchul, fətə üzərinə mebni
Naib-i fəal, merfu, ref alaməti sonundakı zahir dammə	الْإِنْسَانُ
Naib-i fəal, merfu, ref alaməti sonundakı zahir dammə
Hal, mansub, nasb alaməti sonundakı zahir fətə	ضَعِيفًا
Hal, mansub, nasb alaməti sonundakı zahir fətə

يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ وَ نُحَاسٌ فَلاَ تَنْتَصِرَانِ سورة الرحمن ٣٥
Binasi məchul muzari fiil, Nasb və cezm edici edatlardan təcrid olunması ilə merfu, ref alaməti sonundakı zahir dammə	يُرْسَلُ
Binasi məchul muzari fiil, Nasb və cezm edici edatlardan təcrid olunması ilə merfu, ref alaməti sonundakı zahir dammə
Hərfi-cər	عَلَيْـ
Hərfi-cər
Birləşmiş zamir, dammə üzərinə mebni, "ala" ilə cər yerində	ـكُـ
Bitişik zamir, dammə üzərində məbni, 'Əla cər hərfi ilə məhəllən məcrur
حَرْفُ عِمَادٍ	ـمَـ
Dəstək hərfi
حُرْفُ تَثْنِيَةٍ	ـا
İkiyə bölmə hərfi
نَائِبُ الْفَاعِلِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ	شُوَاظٌ
Nəib-i fail, mərfu, rəf əlaməti axırdakı zahir dammə
حَرْفُ جَرٍّ	مِنْ
Cər hərfi
مَجْرُورٌ بِمِنْ وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْكَسْرَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	نَارٍ
Min cər hərfi ilə məcrur, cər əlaməti axırdakı zahir kəsrə
حَرْفُ عَطْفٍ	وَ
Ətif hərfi
مَعْطُوفٌ عَلَى نَائِبِ الْفَاعِلِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	نُحَاسٌ
Nəib-i fail üzərinə mətuq, mərfu, rəf əlaməti axırdakı zahir dammə
حَرْفُ عَطْفٍ	فَـ
Ətif hərfi
حَرْفُ نَفْيٍ	ـلاَ
Nəfi hərfi
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَرْفُوعٌ بِثُبُوتِ النُّونِ لِأَنَّهُ مِنَ الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ وَ الْأَلِفُ؛ ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، فَاعِلٌ وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	تَنْتَصِرَانِ
Muzari feil, rəf əlaməti; Əfali-xəmsədən olduğu üçün nunun sabitliyi ilədir, əlif; bitişik zamir, sükun üzərində məbni, məhəllən mərfu olub faildir. Nun: Müfrədindəki tənvinə əvəzdır

فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاَةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ Cümə surəsi ١٠
حَرْفُ عَطْفٍ	فَـ
Ətif hərfi
أَدَاةُ شَرْطٍ جَازِمَةٌ	إِذَا
Cəzm edən şərt ədatı
فِعْلٌ مَاضٍ مَبْنِيٌّ لِلْمَجْهُولِ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، فِي مَحَلِّ جَزْمٍ فِعْلُ الشَّرْطِ	قُضِيَـ
Mazi feil, binası məchul, fətə üzərində məbni, şərt feili olaraq məhəllən məczum
تَاءُ التَّأْنِيثِ السَّاكِنَةُ وَ لَكِنْ حُرِّكَتْ بِالْكَسْرِ لِتَخَلُّصٍ مِنِ الْتِقَاءِ السَّاكِنَيْنِ	ـتِ
Ta-i tə'nis-i sakin, lakin iltika-i sakinlərdən qurtulmaq üçün kəsrə ilə hərəkələndi
نَائِبُ الْفَاعِلِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ	الصَّلاَةُ
Nəib-i fail, mərfu, rəf əlaməti zahir dammə
وَاقِعَةٌ فِي جَوَابِ الشَّرْطِ أَيْ رَابِطَةٌ	فَـ
Şərtin cavabında olan fa, yəni fa-i rabitə
فِعْلُ أَمْرٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى حَذْفِ النُّونِ لِأَنَّهُ بُنِيَ مِنَ الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ وَ الْوَاوُ؛ لِلْجَمَاعَةِ، ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، فَاعِلٌ وَ الْأَلِفُ؛ فَارِقَةٌ	انْتَشِرُوا
Əmr feil, Əfali-xəmsədən olduğu üçün nun hərfinin hazfi ilə məbni. Vav: cəmi vavıdır, bitişik zamir, sükun üzərində məbni, məhəllən mərfu, fail. Əlif: farıqə
حَرْفُ جَرٍّ	فِي
Cər hərfi
اِسْمٌ مَجْرُورٌ بِفِي وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْكَسْرَةُ الظَّاهِرَةُ	الْأَرْضِ
Fi cər hərfi ilə məcrur, cər əlaməti zahir kəsrə