Təmarin və Tapşırıqlar

تَمْرِينَاتٌ

Təlimlər

١. كُلُّ جُمْلَةٍ مِنَ الْجُمَلِ الْآتِيَةِ مُؤَلَّفَةٌ مِنْ فِعْلٍ وَ فَاعِلٍ وَ مَفْعُولٍ بِهِ: فَاحْذَفْ الْفَاعِلَ وَ اجْعَلِ الْمَفْعُولَ نَائِبًا عَنْهُ وَ اضْبُطِ الْفِعْلَ بِالشَّكْلِ الْكَامِلِ

1. Aşağıdakı cümlələrin hamısı fel, fail və mefulün bih-dən ibarətdir. Buna görə cümlələrdəki faili çıxar və mefulü çıxarılan failin yerinə naib et! Feli də uyğun formaya sal!

قَطَعَ مَحْمُودٌ زَهْرَةَ

Mahmud çiçəyi kəsdi

اِشْتَرَى أَخِي كِتَابًا

Qardaşım bir kitab aldı

قَرَأَ إِبْرَاهِيمُ دَرْسَهُ

İbrahim dərsini oxudu

يُعْطِي أَبِي الْفُقَرَاءَ

Atam yoxsullara hədiyyə verir

يُكْرِمُ الْأُسْتَاذُ الْمُجْتَهِدَ

Müəllim çalışqanı təltif edir

يَتَعَلَّمُ ابْنِي الرِّمَايَةَ

Oğlum atıcılığı öyrənir

يَسْتَغْفِرُ التَّائِبُ رَبَّنَا

Tövbə edən Rəbbimizdən bağışlanma istəyir

Yuxarıdakı nümunələrdə olan failleri çıxaracağıq. Failler çıxarıldıqda məlum olan feller də məchul olacaq. Meful isə çıxarılan failin yerinə keçərək merfu olacaq.

قُطِعَ زَهْرَةٌ

Çiçək kəsildi

اُشْتُرِي كِتَابٌ

Kitab alındı

قُرِئَ الدَّرْسُ

Dərs oxundu

يُعْطَى الْفُقَرَاءُ

Yoxsullar hədiyyələndi

يُكْرَمُ الْمُجْتَهِدُ

Çalışqan təltif olundu

تُتَعَلَّمُ الرِّمَايَةُ

Atıcılıq öyrənildi

يُسْتَغْفَرُ رَبُّنَا

Rəbbimizdən bağışlanma istənildi

Məlum Fel	Məchul Fel
قَطَعَ	قُطِعَ
اِشْتَرَى	اُشْتُرِي
قَرَأَ	قُرِئَ
يُعْطِي	يُعْطَى
يُكْرِمُ	يُكْرَمُ
يَتَعَلَّمُ	تُتَعَلُّمُ
يَسْتَغْفِرُ	يُسْتَغْفَرُ

٢. اِجْعَلْ كُلَّ اسْمٍ مِنَ الْأَسْمَاءِ الْآتِيَةِ نَائِبًا عَنِ الْفَاعِلِ فِي جُمْلَةٍ مُفِيدَةٍ

2. Aşağıdakı isimlərdən hər birini faydalı bir cümlədə faildən naib et!

أُكِرِمُ الطَّبِيبُ الْمُجْتَهِدُ

Çalışqan həkim təltif olundu

رُؤِيَ النَّمِرُ فِي حَدِيقَةِ الْحَيَوَانِ

Heyvanat bağında pələng görüldü

عُبِرَ النَّهْرُ

Çay keçildi

قُتِلَ الْفَأْرُ

Siçan öldürüldü

رُكِبَ الْحِصَانُ

At minildi

قُرِئَ الْكِتَابُ

Kitab oxundu

كُسِرَ الْقَلَمُ

Qələm sındırıldı

٣. اِبْنِ كُلَّ فِعْلٍ مِنَ الْأَفْعَالِ الْآتِيَةِ للْمَجْهُولِ وَ اضْبُطْهُ بِالشَّكْلِ وَ ضُمَّ إِلَيْهِ نَائِبَ الْفاعِلِ يَتِمُّ بِهِ مَعَهُ الْكَلاَمُ

3. Aşağıdakı fellərdən hər birini uyğun bir cümlədə məchul olaraq qur və ona naib-i fail əlavə et və bir ifadə ilə tamamla!

يُكْرِمُ الطَّالِبُ الْمُجْتَهِدُ

Çalışqan tələbə təltif olunur

يُقْطَعُ غُصْنُ الشَّجَرَةِ

Ağacın budağı kəsilir

يُعْبَرُ النَّهْرُ

Çay keçilir

يُؤْكَلُ التَّمْرُ

Xurma yeyilir

يُرْكَبُ الْجَمَلُ

Dəvə minilir

يُقْرَأُ الْكِتَابُ

Kitab oxunur

يُبْرَى الْقَلَمُ

Qələm itilənir

Məlum Feller	Məchul Feller
يُكْرِمُ	يُكْرَمُ
يَقْطَعُ	يُقْطَعُ
يَعْبُرُ	يُعْبَرُ
يَأْكُلُ	يُؤْكَلُ
يَرْكَبُ	يُرْكَبُ
يَقْرَأُ	يُقْرَأُ
يَبْرِي	يُبْرَى

٤. عَيِّنِ الْفَاعِلَ وَ نَائِبَهُ وَ الْفِعْلَ الْمَبْنِيَّ لِلْمَعْلُومِ وَ الْمَبْنِيَّ لِلْمَجْعُولِ مِنْ بَيْنِ الْكَلِمَاتِ الَّتِي فِي الْعِبَارَاتِ الْآتِيَةِ

4. Aşağıdakı ifadələrdə məchul və məlum formada olan feli, faili və naib-i faili müəyyən et!

لاَ خَابَ مَنِ اسْتَخَارَ وَ لاَ نَدِمَ مَنِ اسْتَشَارَ

İstixarə edən peşman olmaz və məsləhətləşən ziyan görməz

إِذَا عَزَّ أَخُوكَ فَهُنْ

Qardaşın əsəbləşəndə sən sakit ol!

مَنْ لَمْ يَحْذَرِ الْعَوَاقِبَ لَمْ يَجِدْ لَهُ صَالِحًا

Kim pis sonluqlardan qorunmazsa ona yaxşı dost tapılmaz

كَانَ جَعْفَرُ بْنُ يَحْيَ يَقُولُ؛ اَلْخَرَاجُ عَمُودُ الْمُلْكِ وَ مَا اسْتُغْزُزَ بِمِثْلِ الْعَدْلِ وَ لاَ اسْتُنْزِرَ بِمِثْلِ الظُّلْمِ

Yəhya oğlu Cəfər deyir: Xərac (vergi) mülkün sütunudur. Ədalət kimi insanı ucaldan yoxdur və zülm kimi insanı alçaldan yoxdur

كَلَّمَ النَّاسُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ أَنْ يُكَلِّمَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فِي أَنْ يَلِينَ لَهُمْ فَإِنَّهُ قَدْ أَخَافَهُمْ حَتَّى إِنَّهُ أَخَافَ الْأَبْكَارَ فِي خُدُورِهِنَّ فَقَالَ عُمَرُ؛ إِنِّي لاَ أَجِدُ لَهُمْ إِلاَّ ذَلِكَ، إِنَّهُمْ لَوْ يَعْلَمُونَ مَا لَهُمْ عِنْدِي أَخَذُوا ثَوْبَيَّ عَنْ عَاتِقِي

İnsanlar Abdurrahman ibn Avfdan istədilər ki, Ömər ibn Xəttab onların qarşısında yumşaq danışsın. Çünki onları qorxudurdu, hətta otaqlarda olan bakirə qızları da qorxudurdu. Ömər dedi: Mən onlara bundan başqa bir şey tapa bilmirəm. Əgər onlarda olanı bilsəydilər, paltarımı çiynimdən çəkib aparardılar.

لاَ يُلاَمُ مَنِ احْتَاطَ لِنَفْسِهِ

Özünü qoruyan adam qınanmaz

مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ يَسْلَمْ

Kim öz nəfsinin xəsisliyindən qorunsa, salamat olar

Qeyri-müəyyən Fəil	Müəyyən Fəil	Naib-i Fail	Fail
اُسْتُعْزِزَ	خَابَ	-	مَنْ
اُسْتُنْزِرَ	اِسْتَخَارَ	-	مَنْ
-	نَدِمَ	-	أَخُو
-	اِسْتَشَارَ		اَلنَّاسُ
-	عَزَّ	-	-
-	هُنْ	-	-
-	يَعْذَرْ	-	-
-	يَجِدْ	-	-
-	كَانَ	-	-
-	يَقُولُ	-	-
-	كَلَّمَ	-	-
يُلاَمُ	يُكَلِّمُ	مَنْ	عُمَرُ
يُوقَ	يَلِينُ	-	يَعْمَلُونَ
-	أَخَافَ	-	أَخَذُوا
-	أَجِدُ	-	-
-	يَعْلَمُونَ	-	-
-	أَخَذُوا	-	-
-	يَسْلَمُ	-	-

Müəyyən Fəillər	Və Qeyri-müəyyənləri
خَابَ	خِيبَ
اِسْتَخَارَ	اُسْتُخِيرَ
نَدِمَ	نُدِمَ
اِسْتَشَارَ	اُسْتُشِيرَ
عَزَّ	عُزَّ
هُنْ	لِتَهُنْ
يَعْذَرُ	يُعْذَرُ
يَجِدُ	يُوجَدُ
كَانَ	كِينَ
يَقُولُ	يُقَالُ
كَلَّمَ	كُلِّمَ
يُكَلِّمُ	يُكَلَّمُ
يَلِينُ	يُلاَنُ
أَخَافَ	أُخِيفُ
أَجِدُ	أُوجَدُ
يَعْلَمُونَ	يُعْلَمُونَ
أَخَذُوا	أُخِذُوا
يَسْلَمُ	يُسْلَمُ
اِسْتَعَزَّ	اُسْتُعْزِزَ
اِسْتَنْزَرَ	اُسْتُنْزِرَ
يَلِيمُ	يُلاَمُ
يَقِي	يُوقَى