İrab Üzərinə Bir Tədrib

الإِعْرَاب ÜZƏRİNƏ TƏDRİB

İrab Üzərində Tədrib

حَضَرَ مُحَمَّدٌ

Məhəmməd gəldi

سَافَرَ الْمُرْتَضَى

Mürtəza səfərə çıxdı

سَيَزُورُنَا الْقَاضِي

Hakim tezliklə bizi ziyarət edəcək

أَقْبَلَ أَخِي

Qardaşım gəldi

حَضَرَ; keçmiş zaman feli, fətə üzərində məbni, irabda yeri yoxdur. مُحَمَّدٌ; fail, mərfu və onun mərfu olmasının əlaməti axırındakı zahir dammədir. سَافَرَ; keçmiş zaman feli, fətə üzərində məbni, irabda yeri yoxdur. الْمُرْتَضَى; fail, mərfu və mərfu olmasının əlaməti; teazzür səbəbindən dammənin zahirən görünməməsi, əlif üzərində müqəddər dammədir. سَـ; nəfəs bildirən hərf, يَزُورُ; müzari feli, nə nasib, nə cazim olmadığı üçün mərfu və mərfu olmasının əlaməti zahir dammədir. نَا; birləşmiş zamir, sukun üzərində məbni, məf'ulun bih mövqeyində, məf'ulun bihdir. الْقَاضِي; fail, mərfu və mərfu olmasının əlaməti; y üzərində müqəddər dammədir, ağırlıq səbəbindən zahir olmur. أَقْبَلَ; keçmiş zaman feli, fətə üzərində məbni, irabda yeri yoxdur. أَخِ; fail, mərfu və mərfu olmasının əlaməti; axırında müqəddər dammədir, uyğunluq hərəkəti ilə yerin məşğul olması səbəbindən zahir olmur və mudafdır. اليَاءُ; yə-mütəkəllim, birləşmiş zamir, sukun üzərində məbni, izafə ilə cər mövqeyində, mudafun iləyhdir.

حَضَرَ مُحَمَّدٌ Məhəmməd gəldi
Keçmiş zaman feli, fətə üzərində məbni, irabda yeri yoxdur	حَضَرَ
Keçmiş zaman feli, fətə üzərində məbni, irabda yeri yoxdur
Fail, mərfu və mərfu olmasının əlaməti axırındakı zahir dammədir	مُحَمَّدٌ
Fail, mərfu, mərfu olmasının əlaməti axırındakı zahir dammədir

سَافَرَ الْمُرْتَضَى Mürtəza səfərə çıxdı
Keçmiş zaman feli, fətə üzərində məbni, irabda yeri yoxdur	سَافَرَ
Keçmiş zaman feli, fətə üzərində məbni, irabda yeri yoxdur
Fail, mərfu və mərfu olmasının əlaməti; teazzür səbəbindən dammənin zahirən görünməməsi, əlif üzərində müqəddər dammədir	الْمُرْتَضَى
Fail, mərfu, mərfu olmasının əlaməti; teazzür səbəbindən dammənin zahirən görünməməsi, əlif üzərində müqəddər dammədir

سَيَزُورُنَا الْقَاضِي Hakim tezliklə bizi ziyarət edəcək
حَرْفٌ دَالٌ عَلَى التَّنْفِيسِ	سَـ
Sonra mənasını bildirən hərfdir
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، لِتَجَرُّدِهِ عَنِ النَّاصِبِ وَ الْجَازِمِ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ	يَزُورُ
Müzarif fiil, nasb və cəzm edən ədatlardan uzaq olduğu üçün merfu, ref əlaməti sonunda zahir dammədir
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ نَصْبٍ، مَفْعُولٌ بِهِ	نَا
Birləşmiş zamir, səkinə üzərində məbni, məhəllən mənsub, məfulun bih
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ ضَمَّةٌ مُقَدَّرَةٌ عَلَى الْيَاءِ مَنَعَ مِنْ ظُهُورِهَا الثِّقَلِ	الْقَاضِي
Fail, merfu, ref əlaməti; Sıxlıq səbəbindən dammənin zahirən görünməsinin qarşısı alındığı üçün ya üzərində müqəddər dammə ilədir

أَقْبَلَ أَخِي Qardaşım gəldi
فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ	أَقْبَلَ
Mazi fiil, fətə üzərində məbni, irabdan məhəlli yoxdur
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ ضَمَّةٌ مُقَدَّرَةٌ عَلَى آخِرِهِ مَنَعَ مِنْ ظُهُورِهَا اشْتِغَالِ الْمَحَلِّ بِحَرَكَةِ الْمُنَاسَبَةِ وَ مُضَافٌ	أَخِـ
Fail, merfu, ref əlaməti; Münasibət hərəkəti səbəbindən irab məhəllinin işğal olunmasından dolayı sonunda müqəddər dammə ilədir. Muzafdır
يَاءُ الْمُتَكَلِّمِ، ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ جَرٍّ بِالْإِضَافَةِ، مُضَافٌ إِلَيْهِ	ـي
Ya-i mütəkəllim, birləşmiş zamir, səkinə üzərində məbni, izafət ilə məhəllən məcrur, muzafun iləyh