k. İzə إذا
إِذَا
Bu doqquz ismin üzərinə, iki muzariyi cəzm edən ismlərə, şiirdə إِذَا da əlavə olunur. Müəllifin dediyi kimi, bu bir zərurətdir, şairin sözündə olduğu kimi;
اِسْتَغْنِ مَا أَغْنَاكَ رَبُّكَ بِالْغِنَى
وَ إِذَا تُصِبْكَ خَصَاصَةٌ فَتَجَمَّلِ
Bu doqquz ismin üzərinə, iki muzariyi cəzm edən ismlərə إِذَا da əlavə olunur. Şiirdə, müəllifin dediyi kimi, bu bir zərurətdir. Şairin sözündə olduğu kimi: اِسْتَغْنِ müstağni ol, مَا أَغْنَاكَ səni zəngin etdiyi müddətcə, رَبُّكَ Rəbbin, بِالْغِنَى zənginliklə, وَ إِذَا تُصِبْكَ sənə isabət etdikdə, خَصَاصَةٌ bir yoxsulluq, فَتَجَمَّلِ gözəlcə səbir et (yəni gözəl səbir lazımdır)
İzâ “-dığında, -diğinde”
İki muzari fiili cəzm edən doqquz ismin üzərinə izâ da əlavə olunur. Müəllifin dediyi kimi, bu izâ şiirdə zəruri olaraq iki muzariyi cəzm edir, misalı şairin bu sözlərində olduğu kimidir;
اِسْتَغْنِ مَا أَغْنَاكَ رَبُّكَ بِالْغِنَى
Rəbbin səni sərvətlə zəngin etdiyi müddətcə müstağni ol
وَ إِذَا تُصِبْكَ خَصَاصَةٌ فَتَجَمَّلِ
Sənə yoxsulluq isabət etdikdə də gözəlcə səbir et
Beytdə إِذَا cəzm edən şərt edatı kimi تُصِيبُ və تَجَمَّلُ muzari fiillərini cəzm etmişdir.
|
اِسْتَغْنِ مَا أَغْنَاكَ رَبُّكَ بِالْغِنَى وَ إِذَا تُصِبْكَ خَصَاصَةٌ فَتَجَمَّلِ |
|
| Əmr fiili, əlillik hərfinin hazfi üzərinə məbni və fail; altında müstətir olan və təqdiri "əntə" olan zamir | اِسْتَغْنِ |
| Əmr fiili, əlillik hərfinin hazfi üzərinə məbni. Fail: Altında müstətir və təqdiri "əntə" olan zamir | |
| Məzdəriyyə, zərfiyyə, mahallen mansub. Təqdiri: Rəbbin səni zəngin etdiyi müddətcə müstağni ol | مَا |
| Məzdəriyyə, zərfiyyə, mahallen mansub. Təqdiri: Rəbbin səni zənginləşdirdiyi müddətcə müstağni ol | |
| Mazi fiil, təazzürdən dolayı əlif üzərinə müqəddər fatha ilə məbni | أَغْنَا |
| Mazi fiil, təazzürdən dolayı əlif üzərinə müqəddər fatha ilə məbni | |
| Birləşik zamir, mahallen mansub, mefulun bih | كَ |
| Birləşik zamir, mahallen mansub, mefulun bih | |
| Fail, mərfu, ref əlaməti sonundakı zahir dammə. Muzaf | رَبُّـ |
| Fail, mərfu, ref əlaməti sonundakı zahir dammə. Muzaf | |
| Birləşik zamir, fatha üzərinə məbni, izafət ilə mahallen mecrur, muzafun ileyh | ـكَ |
| Birləşik zamir, fatha üzərinə məbni, izafət ilə mahallen mecrur, muzafun ileyh | |
| حَرْفُ جَرٍّ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْكَسْرِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ | بـ |
| Cər hərfi, kəsrə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur | |
| مَجْرُورٌ بِالْبَاءِ، عَلاَمَةُ جَرِّهِ كَسْرَةٌ مُقَدَّرَةٌ عَلَى الْأَلِفِ لِلتَّعَذُّرِ | الْغِنَى |
| Ba cər hərfi ilə məcrur, cər əlaməti çətinlikdən dolayı əlif üzərində müqəddər kəsrədir | |
| حَرْفُ عَطْفٍ | وَ |
| Ətif hərfi | |
| أَدَاةُ شَرْطٍ جَازِمَةٌ فِي الشِّعْرِ خَاصَّةً | إِذَا |
| Cəzm edən şərt edatı, xüsusilə şeirdə bu cür işləyir | |
| فِعْلٌ مُضَارِعٌ، فِعْلُ الشَّرْطِ، مَجْزُومٌ بِإِذَا وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ الظَّاهِرُ فِي آخِرِهِ | تُصِبْـ |
| Muzari fel, şərt feli, iza ilə məczum, cəzm əlaməti axırında zahir olan sükundur | |
| ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، فِي مَحَلِّ نَصْبٍ، مَفْعُولٌ بِهِ | ـكَ |
| Bitişik zamir, fəthə üzərində məbni, məhələn mənsub, məfulun bih | |
| فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ | خَصَاصَةٌ |
| Fail, mərfu, rəf əlaməti axırında zahir olan dammədir | |
| رَابِطَةٌ لِجَوَابِ الشَّرْطِ | فَـ |
| Şərtin cavabında olan fa-i rabitə | |
| فِعْلُ أَمْرٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ وَ حُرِّكَ بِالْكَسْرِ لِلضَّرُورَةِ الشِّعْرِيَّةِ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ | تَجَمَّلِ |
| Əmr feli, sükun üzərində məbni, şeir zərurəti ilə kəsrə ilə hərəkələndi. Fail: Altında müstətir olan və təqdiri "əntə" olan zamir | |
| فِعْلُ أَمْرٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ وَ حُرِّكَ بِالْكَسْرِ لِلضَّرُورَةِ الشِّعْرِيَّةِ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ | تَحَمَّلِ |
| Əmr feli, sükun üzərində məbni, şeir zərurəti ilə kəsrə ilə hərəkələndi. Fail: Altında müstətir olan və təqdiri "əntə" olan zamir | |
| Bəzi yerlərdə فتحمل yazılır. | |