h. Haysuma حيثما

حَيْثُمَا

وَ مِثَالُ أَنَّى، قَوْلُ الشَّاعِرِ؛

حَيْثُمَا تَسْتَقِمْ يُقَدَّرْ لَكَ اللهُ

نَجَاحًا فِي غَابِرِ الْأَزْمَانِ

حَيْثُمَا'nın misalına gəldikdə; şairin bu sözündə olduğu kimi: حَيْثُمَا تَسْتَقِمْ – har hansı yerdə düz olsan, يُقَدَّرْ لَكَ – sənə təqdir edər, اللهُ – Allah, نَجَاحًا – uğur, فِي غَابِرِ الْأَزْمَانِ – keçmiş zamanlarda, "Har hansı yerdə və ya nə vaxt düz olsan, Allah sənə keçmiş zamanlarda uğur təqdir edər" kimi.

Haysuma “Har Hansı Yerdə, Har Hansı Yerə”

İki muzari felini cəzm edən doqquz isimdən səkkizincisi haysuma’dır, misalı şairin bu kəlamında olduğu kimidir;

 حَيْثُمَا تَسْتَقِمْ يُقَدَّرْ لَكَ اللهُ

Har hansı yerdə istiqamət üzərində olsan, Allah sənə təqdir edər

نَجَاحًا فِي غَابِرِ الْأَزْمَانِ

Qalan zamanlarda bir uğur

Bu beytə حَيْثُمَا məkan zərfidir, cəzm edən şərt edatıdır və تَسْتِقِيمُ və يُقَدِّرُ muzari fellərini cəzm edib. تَسْتِقِيمُ feli məczum olanda sonundakı sakit mim ilə ondan əvvəlki sakit ya hərfləri içtima-i sakineyni yaradır. Bu halda sakit ya hərfi hazf olunur və تَسْتَقِمْ olur.

حَيْثُمَا تَسْتَقِمْ يُقَدَّرْ لَكَ اللهُ نَجَاحًا فِي غَابِرِ الْأَزْمَانِ
اِسْمُ شَرْطٍ جَازِمٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ، فِي مَحَلِّ نَصْبٍ، ظَرْفُ مَكَانٍ	حَيْثُـ
Cəzm edən şərt ismi, dammə üzərində məbni, məhəllən mənsub, məkan zərfi
زَائِدَةٌ	ـمَا
ma-i zayidə, təsdiq üçün gəlir
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، فِعْلُ الشَّرْطِ، مَجْزُومٌ بِحَيْثُ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ	تَسْتَقِمْ
Muzari feli, şərt feli, haysu ilə məczum, cəzm alaməti sonundakı zahir sükun. Fail: Taxtında müstətir və təqdiri "əntə" olan zamir
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، جَوَابُ الشَّرْطِ وَ جَزَاؤُهُ، مَجْزُومٌ بِحَيْثُ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ	يُقَدَّرْ
Muzari feil, şərtin cavabı və cəzası olan feil, haysu ilə məczum, cəzm əlaməti zahir sükun
حَرْفُ جَرٍّ	لَـ
Cər hərfi
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، فِي مَحَلِّ جَرٍّ بِاللَّامِ	ـكَ
Bitişik zamir, fətə üzərində məbni, lam ilə məkanən məcrur
فَاعِلٌ لِفِعْلِ يُقَدَّرْ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	اللهُ
يقدر feilinin faili, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammə
مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	نَجَاحًا
Məfulun bih, mənsub, nəsb əlaməti axırındakı zahir fətə
حَرْفُ جَرٍّ	فِي
Cər hərfi
مَجْرُزرٌ بِفِي، عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْكَسْرَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ وَ هُوَ مُضَافٌ	غَابِرِ
Fi cər hərfi ilə məcrur, cər əlaməti axırındakı zahir kəsrə. Müzaf
مُضَافٌ إِلَيْهِ، مَجْرُورٌ بِالْإِضَافَةِ وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْكَسْرَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	الْأَزْمَانِ
Müzafun ileyh, izafət ilə məcrur, cər əlaməti axırındakı zahir kəsrə