f. Eynə أين

أَيْنَ - أَيْنَمَا

وَ مِثَالُ أَيْنَمَا، قَوْلُكَ؛ أَيْنَمَا تَتَوَجَّهْ تَلْقَ صَدِيقًا وَ قَوْلُهُ تَعَالَى؛ أَيْنَمَا يُوَجِّهْهُ لاَ يَأْتِ بِخَيْرٍ سورة النحل ٧٦ وَ قُولُهُ؛ أَيْنَ مَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ سورة النساء ٧٨

Eynema'nın (eyne'nin) misalına gəldikdə; قَوْلُكَ bu sözündəki kimi; أَيْنَمَا تَتَوَجَّهْ تَلْقَ صَدِيقًا "Hara yönəlsən, bir dostla qarşılaşarsan" kimi, وَ قَوْلُهُ تَعَالَى və Allah-Təalanın bu kəlamında olduğu kimi; أَيْنَمَا يُوَجِّهْهُ لاَ يَأْتِ بِخَيْرٍ "...onu hara göndərsə də, xeyir gətirməz..." Nəhl surəsi 76-cı ayə, وَ قُولُهُ və yenə Allah-Təalanın bu kəlamında olduğu kimi; أَيْنَ مَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ "Harada olsanız da, ölüm sizi tutar" Nisa surəsi 78-ci ayə kimi.

Eyne - Eynema "Harada, Hara, Harada olsanız da"

İki muzari feli cəzm edən doqquz isimdən altıncısı eyne'dir, misalı:

أَيْنَمَا تَتَوَجَّهْ تَلْقَ صَدِيقًا

"Hara yönəlsən, bir dostla qarşılaşarsan" ifadəsində أَيْنَ cəzm edici şərt ismidir. تَتَوَجَّهُ və تَلْقَى muzari fellərini cəzm edib. تَتَوَجَّهُ feli şərt feli, تَلْقَى feli isə ona cavab və cəza feli olmuşdur.

Digər misalları isə Allah-Təalanın bu kəlamında olduğu kimidir:

أَيْنَمَا يُوَجِّهْهُ لاَ يَأْتِ بِخَيْرٍ

"...onu hara göndərsə də, xeyir gətirməz..." ayəsindəki يُوَجِّهُ və يَأْتِ muzari felləri أَيْنَ tərəfindən cəzm olunub.

أَيْنَ مَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ

"Harada olsanız da, ölüm sizi tutar" ayəsində تَكُونُونَ və يُدْرِكُ muzari fellərini أَيْنَ cəzm edici şərt ismi cəzm edib.

أَيْنَمَا تَتَوَجَّهْ تَلْقَ صَدِيقًا Hara yönəlsən, bir dostla qarşılaşarsan
اِسْمُ شَرْطٍ جَازِمٌ، فِي مَحَلِّ نَصْبٍ، ظَرْفُ مَكَانٍ	أَيْنَ
Cəzm edici şərt ismi, məhəllən mənsub, məkan zərfi
زَائِدَةٌ	مَا
Ma-i Zaide
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، فِعْلُ الشَّرْطِ، مَجْزُومٌ بِأَيْنَ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ	تَتَوَجَّهْ
Muzari fel, şərt feli, eyne ilə məczum, cəzm əlaməti sükundur. Fail: Altında mütləq gizli olan və təqdiri "əntə" olan zamirdir
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، جَوَابُ الشَّرْطِ وَ جَزَاؤُهُ، مَجْزُومٌ بِأَيْنِ وَ عَلَامَةُ جَزْمِهِ حَذْفُ حَرْفِ الْعِلَّةِ لِأَنَّهُ مِنَ الْمُعْتَلِّ الْآخِرِ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ	تَلْقَ
Muzari fel, şərtin və cəzası olan fel, eyne ilə məczum, cəzm əlaməti; sonu mu'tell muzari fildən olduğu üçün xəstə hərfinin hazfi ilədir. Fail: Altında mütləq gizli olan və təqdiri "əntə" olan zamirdir
مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	صَدِيقًا
Məf'ulun bih, mənsub, mənsub əlaməti sonundakı zahir fatha

Müzarî feil, şərt feili, 'eyne' ilə məczum, cəzm əlaməti sükundur. Fail: Altında mütləq şəkildə müstətir və təqdiri 'huve' olan zamirdir. Müttəsil zamir, dammə üzərində məbni, məhələn mənsub, məfulun bih. La-i Nafiye. Müzarî feil, şərtin cavabı və cəzası olan feil, 'eyne' ilə məczum, cəzm əlaməti: Sonu əlamətli müzarî feildən olduğu üçün əlamət hərfinin hazfi ilədir. Faili: Altında mütləq şəkildə müstətir və təqdiri 'huve' olan zamir. Cər hərfi, kəsrə üzərində məbni, i'rabdan məhəli yoxdur. Ba cər hərfi ilə məcrur, cər əlaməti sonundakı zahir kəsrədir. أَيْنَ مَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ Harada olsanız da, ölüm sizi tutacaq. Cəzm edici şərt ismi, məhələn mənsub, məkan zərfi. Ma-i Zaide. Müzarî feil, şərt feili, 'eyne' ilə məczum, cəzm əlaməti: Əfal-i xamsədən olduğu üçün nunun hazfi ilədir. Vav: Sükun üzərində məbni müttəsil zamir, məhələn mərfu olub faildir. Əlif: Farika. Müzarî feil, şərt feili cavabı və cəzası, 'eyne' ilə məczum, cəzm əlaməti sonundakı zahir sükundur. Müttəsil zamir, dammə üzərində məbni, məhələn mənsub, məfulun bih. Cəmi zükur əlaməti. 'Yudrik' fiilinin failidir, mərfu, rəf əlaməti sonundakı zahir dammədir. 🤖

أَيْنَمَا يُوَجِّهْهُ لاَ يَأْتِ بِخَيْرٍ ...onu hara göndərsə də, xeyir gətirməz...
اِسْمُ شَرْطٍ جَازِمٌ، فِي مَحَلِّ نَصْبٍ، ظَرْفُ مَكَانٍ	أَيْنَ
Cəzm edici şərt ismi, məhəllən mənsub, məkan zərfi
زَائِدَةٌ	مَا
Ma-i Zaide
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، فِعْلُ الشَّرْطِ، مَجْزُومٌ بِأَيْنَ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ هُوَ	يُوَجِّهْ