c. Eyyu أي
أَيٌّ
وَ مِثَالُ أَيٍّ، قَوْلُكَ؛ أَيَّ كِتَابٍ تَقْرَأْ تَسْتَفِدْ مِنْهُ وَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى سورة الإسراء ١١٠
وَ مِثَالُ أَيٍّ 'eyyu'nun misalına gəldikdə; قَوْلُكَ bu sözündə olduğu kimi; أَيَّ كِتَابٍ تَقْرَأْ تَسْتَفِدْ مِنْهُ “Hansı kitabı oxusan, ondan faydalanarsan” və أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى “Hansını çağırırsınız çağırın, ən gözəl adlar onundur” İsra surəsi 110-cu ayə.
Eyyu “Hansı”
İki muzari feli cəzm edən doqquz ismin üçüncüsü eyyudur, misalı;
أَيَّ كِتَابٍ تَقْرَأْ تَسْتَفِدْ مِنْهُ
“Hansı kitabı oxusan, ondan faydalanarsan” və
أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى
“Hansını çağırırsınız çağırın, ən gözəl adlar onundur” kimi.
|
أَيَّ كِتَابٍ تَقْرَأْ تَسْتَفِدْ مِنْهُ Hansı kitabı oxusan, ondan faydalanarsan |
|
| اِسْمُ شَرْطٍ جَازِمٌ، مَنْصُوبٌ، مَفْعُولٌ لِلْفِعْلِ تَقْرَأْ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ وَ هُوَ مُضَافٌ | أَيَّ |
| Cəzm edən şərt ismi, mansub, تقرأ felinin məfulu, mansub, nasb əlaməti zahir fətə, muzaf | |
| مُضَافٌ إِلَيْهِ، مَجْرُورٌ بِالْإِضَافَةٍ وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْكَسْرَةُ الظَّاهِرَةُ | كِتَابٍ |
| Muzafun ileyh, izafət ilə məcrur, cərr əlaməti sonundakı zahir kəsrə | |
| فِعْلٌ مُضَارِعٌ، فِعْلُ الشَّرْطِ، مَجْزُومٌ بِأَيٍّ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ الظَّاهِرُ فِي آخِرِهِ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرُ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ | تَقْرَأْ |
| Muzari fel, şərt feli, eyyu ilə məczum, cəzm əlaməti sonundakı zahir sükun. Fail: Taxtında müstətir olan və təqdiri "əntə" olan zamir | |
| فِعْلٌ مُضَارِعٌ، جَوَابُ الشَّرْطِ وَ جَزَاؤُهُ، مَجْزُومٌ بِأَيٍّ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ الْسُّكُونُ الظَّاهِرُ فِي آخِرِهِ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرُ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ | تَسْتَفِدْ |
| Muzari fel, şərtin cavabı və cəzası, eyyu ilə məczum, cəzm əlaməti sonundakı zahir sükun. Fail: Taxtında müstətir olan və təqdiri "əntə" olan zamir | |
| حَرْفُ جَرٍّ | مِنْـ |
| Hərf-i cərr | |
| ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ، فِي مَحَلِّ جَرٍّ بِمِنْ | ـهُ |
| Müttəsil zamir, dammə üzərində məbni, min ilə mahallən məcrur | |
| أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى İsra surəsi 110 | |
| Cəzm edən şərt ismi, mənsub, تَقْرَأْ (oxuyarsan) feilinin məfulu, mənsub, nəsb əlaməti zahir fətə | أَيًّا |
| Cəzm edən şərt ismi, mənsub, تدعوا feilinin məfulu, mənsub, nəsb əlaməti zahir fətə | |
| Tə'kid üçün əlavə gələn hərf | مَا |
| Tə'kid üçün əlavə gələn hərf | |
| Muzari feil, şərt feili, أَيٍّ ilə məczum, cəzm əlaməti: Əf'al-i xamsədən olduğu üçün sondakı nunun hazfi ilədir. Vav: Sükun üzərində məbni muttasıl zamir, məhələn mərfu olub faildir. Əlif: Fariqadır | تَدْعُوا |
| Muzari feil, şərt feili, eyyu ilə məczum, cəzm əlaməti; Əf'al-i xamsədən olduğu üçün sondakı nunun hazfi ilədir. Vav: Sükun üzərində məbni muttasıl zamir, məhələn mərfu olub faildir. Əlif: Fariqadır | |
| Şərtin cavabı üçün gələn fa-i rabitə | فَـ |
| Şərtin cavabı üçün gələn fa-i rabitə | |
| Hərf-i cər | ـلَـ |
| Hərf-i cər | |
| Muttasıl zamir, dammə üzərində məbni, lam ilə məhələn məcrur | ـهُ |
| Muttasıl zamir, dammə üzərində məbni, lam ilə məhələn məcrur | |
| Gecikmiş mübtəda, mərfu, rəf əlaməti sondakı zahir dammə | الْأَسْمَاءُ |
| Gecikmiş mübtəda, mərfu, rəf əlaməti sondakı zahir dammə | |
| İsimlərin sifəti, mərfu, rəf əlaməti təəzzürdən dolayı zahir dammənin açıq çıxmasının mane olması səbəbindən əlif üzərində müqəddər dammədir | الْحُسْنَى |
| Mübtədanın sifəti, mərfu, rəf əlaməti təəzzürdən dolayı zahir dammənin açıq çıxmasının mane olması səbəbindən əlif üzərində müqəddər dammədir | |
| Gecikmiş mübtəda ilə cər-məcrurun əlaqə etdiyi məhzuf qabaqcadan xəbər birlikdə şərtin cavabı və cəzası olan muzari feilin mövqeyində gəlmişdir. | |