b6. Təhdid

اَلتَّحْضِيضُ

وَ أَمَّا التَّحْضِيضُ، فَهُوَ الطَّلَبُ مَعَ حَثٍّ وَ إِزْعَاجٍ، نَحْوُ؛ هَلَّا أَدَّيْتَ وَاجِبَكَ فَيَشْكُرَكَ أَبُوكَ أَوْ وَ يَشْكُرَكَ أَبُوكَ

Tahzidə gəldikdə; o da bir tələbdir, təşviq və narahatlıq (qınama) ilə birgə. Yəni tahzid hərfi məzi feyl ilə işlədikdə qınama, muzari feyl ilə işlədikdə təşviq bildirir. Misal olaraq: هَلَّا أَدَّيْتَ وَاجِبَكَ فَيَشْكُرَكَ أَبُوكَ “Tapşırığını etdin, deyilmi, atan sənə təşəkkür etsin” kimi, və ya هَلَّا أَدَّيْتَ وَاجِبَكَ وَ يَشْكُرَكَ أَبُوكَ “Tapşırığını etdin, deyilmi, atan sənə təşəkkür etsin” kimidir.

B6. Tahzid

Tahzidə gəldikdə; o da məzi feyl ilə işlədikdə qınama, narahat etmə və muzari feyl ilə işlədikdə isə təşviq bildirən bir tələbdir, misal olaraq:

هَلَّا أَدَّيْتَ وَاجِبَكَ فَيَشْكُرَكَ أَبُوكَ

“Tapşırığını etdin, deyilmi, atan sənə təşəkkür etsin” kimi,

هَلَّا أَدَّيْتَ وَاجِبَكَ وَ يَشْكُرَكَ أَبُوكَ

“Tapşırığını etdin, deyilmi, atan sənə təşəkkür etsin” kimidir.

Bu tərkibdəki فَيَشْكُرَ və وَ يَشْكُرَ sözlərinin əsli فَأَنْ يَشْكُرَ və وَ أَنْ يَشْكُرَ kimidir. “Ən” ilə muzari feylin məstərə təvili ilə cümlənin təqdiri isə:

هَلاَّ كَانَ مِنْكَ تَأْدِيَةُ وَاجِبِكَ فَشُكْرُ أَبِيكَ

“Səndən tapşırığını yerinə yetirmək baş verdi ki, atan təşəkkür etsin” kimi.

إذا دخلت هَلَّا و أخواتها على الماضي فهي التوبيخ و اللوم على ترك الفعل. و إذا دخلت على المضارع أفادت الحض على الفعل و الطلب له فهي في المضارع بمعنى الأمر و لا يكون التحضيض في الماضي الذي قد فات إلا أنها تُستعمل كثيرا في لوم المخاطب على أنه ترك في الماضي شيئا يمكنه تداركه في المستقبل فكأنها من حيث المعنى للتحضيض على فعل مثل ما فات، أفاده الرضي. و به يعلم أن الأولى التمثيل بالمضارع لا بالماضي

هَلَّا أَدَّيْتَ وَاجِبَكَ فَيَشْكُرَكَ أَبُوكَ Tapşırığını etdin, deyilmi, atan sənə təşəkkür etsin
حَرْفُ تَوْبِيخٍ	هَلَّا
Qınama (Azarlama, Fırçalama) hərfi
فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِضَمِيرِ الْمُتَحَرِّكِ	أَدَّى
Məzi feyl, hərəkətli zamir birləşməsi ilə sükun üzərində məbni
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، فَاعِلٌ	ـتُ
Birləşmiş zamir, dammə üzərində məbni, məhələn mərfu, fail

Məf'ulun bih, mənsubdur, nəsb əlaməti zahir fətədir və muzafdır Vacib Məf'ulun bih, mənsub, nəsb əlaməti zahir fətə. Muzaf Birləşik zamir, fətə üzərində məbni, izafət ilə məhəllən məcrur, muzafun iləyh -kə Birləşik zamir, fətə üzərində məbni, izafət ilə məhəllən məcrur, muzafun iləyh Səbəbiyyə fəsi Fə Səbəbiyyə fəsi Məiyyət vavı Və Məiyyət vavı Muzari feil, səbəbiyyə fəsi və ya məiyyət vavından sonra mütləq mudmer "ən" ilə mənsub, nəsb əlaməti zahir fətə Yaşkurə Muzari feil, səbəbiyyə fəsi və ya məiyyət vavından sonra mütləq mudmer "ən" ilə mənsub, nəsb əlaməti zahir fətə Birləşik zamir, fətə üzərində məbni, məhəllən mənsub, məf'ulun bih kə Birləşik zamir, fətə üzərində məbni, məhəllən mənsub, məf'ulun bih Fail, mərfu, rəf əlaməti; Əsma-i Xamsədən olduğu üçün dammadan naib vav ilədir. Muzaf Əbu Fail, mərfu, rəf əlaməti; Əsma-i Xamsədən olduğu üçün dammadan naib vav ilədir. Muzaf Birləşik zamir, fətə üzərində məbni, izafət ilə məhəllən məcrur, muzafun iləyh kə Birləşik zamir, fətə üzərində məbni, izafət ilə məhəllən məcrur, muzafun iləyh