b5. Arz
اَلْعَرْضُ
وَ أَمَّا الْعَرْضُ؛ فَهُوَ الطَّلَبُ بِرِفْقٍ {أَيْ بِلِينٍ}، نَحْوُ؛ أَلاَ تَزُورُونَا فَنُكْرِمَكَ أَوْ وَ نُكْرِمَكَ
وَ أَمَّا الْعَرْضُ Arza gəldikdə; فَهُوَ o da; الطَّلَبُ bir tələb, istəkdir; بِرِفْقٍ rıfq ilə (yəni أَيْ بِلِينٍ yumşaqlıq ilə), نَحْوُ misalı belədir; أَلاَ تَزُورُونَا فَنُكْرِمَكَ “Bizi ziyarət etməzsən ki, sənə ikram edək” kimi, أَوْ və ya vav-ı maiyyə ilə; أَلاَ تَزُورُونَا وَ نُكْرِمَكَ “Bizi ziyarət etməzsən ki, sənə ikram edək” kimi.
B5. Arz
Arza gəldikdə; o da yumşaq şəkildə tələb etməkdir, misalı isə belədir;
أَلاَ تَزُورُنَا فَنُكْرِمَكَ
“Bizi ziyarət etməzsən ki, sənə ikram edək” kimi və ya vav-ı maiyyə ilə;
أَلاَ تَزُورُنَا وَ نُكْرِمَكَ
“Bizi ziyarət etməzsən ki, sənə ikram edək” kimidir.
Bu tərkiblərdəki فَنُكْرِمَ və وَ نُكْرِمَ sözlərinin əsli فَأَنْ نُكْرِمَ və وَ أَنْ نُكْرِمَ şəklində olub نُكْرِمُ muzari felini fa-i səbəbiyyə və vav-ı maiyyədən sonra mütləq şəkildə gizli “ən” nasb edib. “Ən” ilə muzari fellərin məstərə təvili ilə birlikdə cümlənin təqdiri isə;
أَلاَ يَكُونُ زِيَارَةٌ مِنْكَ لَنَا فَإِكْرَامٌ مِنَّا لَكَ
“Əgər bizi ziyarət etsən, sənə ikram edərik & Səndən bizə bir ziyarət olmazmı ki -bu ziyarətə görə- bizdən sənə bir ikram olsun” kimidir.
|
أَلاَ تَزُورُنَا فَنُكْرِمَكَ Bizi ziyarət etməzsən ki, sənə ikram edək |
|
| حَرْفٌ لِلْعَرْضِ | أَلاَ |
| Arz üçün gələn hərf | |
| فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ | تَزُورُ |
| Muzari fel, merfu, ref əlaməti zahir dammə. Fail: Altında mütləq şəkildə müstətir və təqdiri "sən" olan zamir | |
| بİRƏŞİK ZAMİR, SÜKUN ÜZƏRİNƏ MƏBNİ, YERİNDƏ MANSUB, MƏFULUN BİH | نَا |
| Birəşik zamir, sükun üzərinə məbni, yerində mansub, mefulun bih | |
| SƏBƏBİYYƏT FƏSİ | فَـ |
| Səbəbiyyət fəsi | |
| BİRLİK VAV-I | وَ |
| Vav-i birlik | |
| Muzari fel, səbəbiyyət fəsi və ya birlik vav-ından sonra mütləq şəkildə gizli "ən" ilə mansub, nasb əlaməti zahir fətə. Fail: Altında mütləq şəkildə müstətir və təqdiri "biz" olan zamir | نُكْرِمَ |
| Muzari fel, səbəbiyyət fəsi və ya birlik vav-ından sonra mütləq şəkildə gizli "ən" ilə mansub, nasb əlaməti zahir fətə. Fail: Altında mütləq şəkildə müstətir və təqdiri "biz" olan zamir | |
| BİRƏŞİK ZAMİR, FƏTƏ ÜZƏRİNƏ MƏBNİ, YERİNDƏ MANSUB, MƏFULUN BİH | ـكَ |
| Birəşik zamir, fətə üzərinə məbni, yerində mansub, mefulun bih | |