b3. Nəhy

اَلنَّهْيُ

وَ أَمَّا النَّهْيُ؛ فَنَحْوُ؛ لاَ تَلْعَبْ فَيَضِيعَ أَمَلُكَ أَوَ وَ يَضِيعَ أَمَلُكَ

وَ أَمَّا النَّهْيُ, nehye gəldikdə; فَنَحْوُ onun misalı belədir; لاَ تَلْعَبْ فَيَضِيعَ أَمَلُكَ “Oynama, yoxsa məqsədin puç olar & Məqsədinin puç olmaması üçün oynama” أَوَ və ya vav-ı maiyyə ilə; لاَ تَلْعَبْ وَ يَضِيعَ أَمَلُكَ “Oynama, yoxsa məqsədin puç olar & Məqsədinin puç olması ilə oynama birgədir, Məqsədinin puç olmaması isə oynamamağınla birgədir” kimi.

B3. Nehy

Nehye gəldikdə; onun da misalı belədir,

لاَ تَلْعَبْ فَيَضِيعَ أَمَلُكَ

“Oynama, yoxsa məqsədin puç olar & Məqsədinin puç olmaması üçün oynama” və,

لاَ تَلْعَبْ وَ يَضِيعَ أَمَلُكَ

“Oynama, yoxsa məqsədin puç olar & Məqsədinin puç olmaması üçün oynama” kimidir. Bu tərkiblərdəki keçmişi ضَاعَ “puç oldu, yox oldu, boşa getdi və s.” olan muzari feilinin, yəni يَضِيعُ feilinin əvvəlinə, fa-i səbəbiyyə və vav-ı maiyyədən sonra gələn, lakin mütləq gizli olan və muzari feili nəsb edən bir en mövcuddur. Bu gizli en, muzari feili, yəni يَضِيعُ feilini nəsb edir. يَضِيعُ feili, sonu düzgün olan muzari feillərdən olduğu üçün nəsb əlaməti zahir fətah ilə olur. Misallardakı sözlərin əsli فَأَنْ يَضِيعَ və وَ أَنْ يَضِيعَ şəklindədir. Qeyd etdiyimiz kimi, bu en-lər mütləq gizlidir, tələffüz edilə bilməzlər. En ilə önündəki muzari feil masdara təvil edilərsə, sözlərin təqdiri də cümləyə uyğun olaraq belə olur:

لاَ يَكُنْ مِنْكَ لَعْبٌ فَضِيَاعٌ لِأَمَلِكَ

“Səndən bir oyun olmasın ki, məqsədini puç etsin” və ya,

لاَ يَكُنْ مِنْكَ لَعْبٌ وَ ضِيَاعٌ لِأَمَلِكَ

“Səndən bir oyun olmasın ki, məqsədini puç etsin” kimi.

Muzari feil, 'la' ile meczum, cezm əlaməti açıq sükun. Faili; altında mütləq gizli zamir, təqdiri 'sən'. Fa-i səbəbiyyə Vav-i məiyyə Muzari feil, Fa-i səbəbiyyə və ya Vav-i məiyyədən sonra mütləq gizli 'ən' ilə mansub, nasb əlaməti açıq fətə. Fail, mərfu, ref əlaməti axırındakı açıq dammə, muzaf. Bitişik zamir, fətə üzərində məbni, izafət ilə məhəllən məcrur, muzafun-ileyh. 🤖

لاَ تَلْعَبْ فَيَضِيعَ أَمَلُكَ Məqsədinin puç olmaması üçün oynama
حَرْفُ نَاهِيَةٍ وَ جَازِمَةٍ	لاَ
Cəzm edən nehy hərfi