1. Müsənna isminin irabı | 3

İ‘RABUL-MÜSENNƏ

Müəllif dedi: Tesniyə isə, əlif ilə merfu olur, ya ilə isə mənsub və məxfud olur.

Mən deyirəm: Hərflərlə i‘rab olunan şeylərin birincisi tesniyədir, yəni müsenna isimdir, bildiyin kimi və sən əvvəlki yerlərdə müsenna isminin tərifini öyrənmişdin.

Müsenna isminin hökmü budur ki; əlif dammənin əvəzi olaraq ref olunur, ya isə fətə və ya kəsrənin əvəzi olaraq nasb və məxfud olunur. Ya hərfi nasb və məxfud əlaməti olduqda, ondan əvvəlki hərf məftuh, ondan sonrakı nun isə məksur olur. Əlif və ya hərfindən sonra bir nun əlavə olunur ki, bu nun müfred isimdə olan tənvinin əvəzi olur və bu nun yalnız izafət zamanı, yəni müsenna isim muzaf olduqda hazf edilir.

Müəllif dedi ki: Tesniyəyə gəlincə, o da əlif ilə merfu, ya ilə mənsub və ya məxfud olur.

Mən (Şərhçi) deyirəm ki: Hərflərlə i‘rab olunan şeylərin birincisi tesniyədir, yəni bildiyin kimi müsenna isimdir. Sən müsenna isminin tərifini əvvəlki yerlərdə öyrənmişdin.

Müsenna isminin hökmü budur ki; dammənin əvəzi olaraq əlif ilə ref olunur, fətə və kəsrənin əvəzi olaraq ya ilə nasb və məxfud olunur. Nasb və məxfud əlaməti olan ya hərfində, ondan əvvəlki hərf məftuh, ondan sonrakı nun isə məksur olur. Ref, nasb və məxfud əlamətləri olan əlif və ya hərfindən sonra bir nun əlavə olunur ki, bu nun müfred isimdəki tənvinin əvəzi olur. Bu nun yalnız izafət zamanı hazf edilir, yəni müsenna isim muzaf olduqda hazf olunur.

Müsenna İsimlərin İ‘rabı

Müsənna İsim;
Rəf halı	Nəsb halı	Xəf halı
اَلْأَلِفُ	اَلْيَاءُ	اَلْيَاءُ
كِتَابَانِ	كِتَابَيْنِ	كِتَابَيْنِ

Müsənna isimlərin sonunda olan nun, izafət zamanı düşür;

مُعَلِّمٌ	Müfrəd İsim
مُعَلِّمَانِ	Rəf Müsənna İsim
مُعَلِّمَيْنِ	Nəsb Müsənna İsim
مُعَلِّمَيْنِ	Xəf Müsənna İsim
مُعَلِّمَا	Muzaf Rəf Müsənna İsim
مُعَلِّمَيِْ	Muzaf Nəsb Müsənna İsim
مُعَلِّمَيِْ	Muzaf Xəf Müsənna İsim