Hərflərlə mureb olan sözlər | 4

حُرُوفْلَا İRAB OLUNANLAR

Müəllif dedi: Harflərlə irab olunanlar dörd növdür; təsniyə, cəm müzəkkər salim, beş isim və beş fiil. Onlar isə: يَفْعَلاَنِ, تَفْعَلاَنِ, يَفْعَلُونَ, تَفْعَلُونَ, تَفْعَلِينَ

Mən deyirəm: İrab olunanların ikinci bölməsi – harflərlə irab olunan şeylərdir. İrabda əlamət olan harflər dörd ədəddir: əlif, vav, ya və nun. Bu harflərlə irab olunanlar dörd şeydir:

1. Təsniyə: Burada məqsəd ikili isimdir. Misal: الْمِصْرَانِ (iki Misir), الْمُحَمَّدَانِ (iki Məhəmməd), الْبَكْرَانِ (iki Bəkr), الرَّجُلاَنِ (iki adam)

2. Cəm müzəkkər salim: Misal: الْمُسْلِمُونَ (müsəlmanlar), الْبَكْرُونَ (Bəkrilər), الْمُحَمَّدُونَ (Məhəmmədlər)

3. Beş isim: Bunlar – أَبُوكَ (atan), أَخُوكَ (qardaşın), حَمُوكِ (qayınatan), فُوكَ (ağzın), ذُو مَالٍ (mal sahibi)

4. Beş fiil: Misal: يَضْرِبَانِ (onlar ikisi vurur), تَكْتُبَانِ (onlar ikisi yazır), يَفْهَمُونَ (onlar anlayırlar), تَحْفَظُونَ (siz əzbərləyirsiniz), تَسْهَرِينَ (sən gecələyirsən)

Bu dörd şeyin hər birinin irabı təfərrüatlı şəkildə izah olunacaq.

Müəllif dedi: Harflərlə irab olunan sözlər dörd növdür: təsniyə isim, cəm müzəkkər salim isim, beş isim və beş fiil. Beş fiilin vəzinləri isə: يَفْعَلاَنِ, تَفْعَلاَنِ, يَفْعَلُونَ, تَفْعَلُونَ, تَفْعَلِينَ – ref halında sonundakı nunun qalması ilə olur.

Şərhçi deyir: İrab olunanların ikinci bölməsi – harflərlə irab olunan sözlərdir. İrabda əlamət olan harflər dörd ədəddir: əlif, vav, ya və nun. Bu harflərlə irab olunanlar dörd növdür: 1. Təsniyə isim – məqsəd ikili isimdir. Misal: الْمِصْرَانِ (iki Misir), الْمُحَمَّدَانِ (iki Məhəmməd), الْبَكْرَانِ (iki Bəkr), الرَّجُلاَنِ (iki adam). 2. Cəm müzəkkər salim isim – misal: الْمُسْلِمُونَ (müsəlmanlar), الْبَكْرُونَ (Bəkrilər), الْمُحَمَّدُونَ (Məhəmmədlər). 3. Beş isim – bunlar: أَبُوكَ (atan), أَخُوكَ (qardaşın), حَمُوكِ (qayınatan), فُوكَ (ağzın), ذُو مَالٍ (mal sahibi). 4. Beş fiil – misal: يَضْرِبَانِ (onlar ikisi vurur), تَكْتُبَانِ (onlar ikisi yazır), يَفْهَمُونَ (onlar anlayırlar), تَحْفَظُونَ (siz əzbərləyirsiniz), تَسْهَرِينَ (sən gecələyirsən). Bu dörd növün irabı tezliklə təfərrüatlı izah olunacaq.

Harflərlə İrab Olunan Sözlər

Müəllif dedi: Harflərlə irab olunan sözlər dörd növdür: təsniyə, cəm müzəkkər salim, beş isim və beş fiil.

Beş Fiil Vəzinləri
Fiilin gözü Damma	Fiilin gözü Fətha	Fiilin gözü Kəsrə
يَفْعُلَانِ	يَفْعَلَانِ	يَفْعِلَانِ
تَفْعُلاَنِ	تَفْعَلاَنِ	تَفْعِلاَنِ
يَفْعُلُونَ	يَفْعَلُونَ	يَفْعِلُونَ
تَفْعُلُونَ	تَفْعَلُونَ	تَفْعِلُونَ
تَفْعُلِينَ	تَفْعَلِينَ	تَفْعِلِينَ

Mən də (Şərhçi) deyirəm ki: Mureb sözlərin ikinci hissəsi hərflərlə mureb olan şeylərdir. Bu hərflər isə dörd ədəd olub, irab üzərinə əlamət olurlar. Bu hərflər: Əlif, vav, ya və nun’dur.

Hərf olan İrab Əlamətləri
قَلَمَانِ	مُؤْمِنُونَ
أَخِيكَ	يَكْتُبُونَ

Hərflərlə mureb olan sözlər dörd növdür;

1. Təzniyə: Burada məqsəd müsnə isimdir.

اَلْمِصْرَانِ	اَلْمُحَمَّدَانِ
اَلْبَكْرَانِ	اَلرَّجُلاَنِ

2. Cəmi Müzəkkər Salim İsim

اَلْمُسْلِمُونَ	اَلْمُحَمَّدُونَ
اَلْبَكْرُونَ	اَلرَّجُلُونَ

3. Əsmayi Xamse

أَبُوكَ	أَخُوكَ
حَمُوكِ	فُوكَ
ذُو مَالٍ

4. Əfali Xamse

يَضْرِبَانِ	تَكْتُبَانِ
يَفْهَمُونَ	تَحْفَظُونَ
تَسْهَرِينَ

Çox yaxın zamanda bu dörd sözün hər birinin irabının izahı təfsilatlı şəkildə gələcəkdir.