c. Kəsrə ilə Məxfud sözlər

كَلِمَلَر كَسْرَه ilə خَفْض olunur

كَسْرَه ilə خَفْض olunan sözlərə gəldikdə, onların hamısı əsas qayda üzrə gəlmişdir, yalnız müzari fiil istisna olunur, çünki müzari fiil heç vaxt xafz olunmur və həmçinin sarf edilməyən isim də istisna olunur, çünki o isim kəsrə əvəzinə fətəh ilə xafz olunur. Misal olaraq: مَرَرْتُ بِمُحَمَّدٍ وَ الرِّجَالِ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ أَحْمَدَ. Burada مَرَرْتُ fiil və faildir, ب isə xafz hərfidir, مُحَمَّدٍ ب hərfi ilə xafz olunmuşdur və xafz əlaməti zahir kəsrədir, bu müfrəd və munsarif isimdir. الرِّجَالِ də xafz olunmuşdur, çünki xafz olunmuş sözə matufdur və xafz əlaməti zahir kəsrədir, bu cəm təksir və munsarif isimdir. الْمُؤْمِنَاتِ də xafz olunmuşdur, çünki xafz olunmuş sözə matufdur və xafz əlaməti zahir kəsrədir, bu cəm müənnəs salim isimdir. أَحْمَدَ isə xafz olunmuşdur, çünki xafz olunmuş sözə matufdur və xafz əlaməti kəsrə əvəzinə fətəhdir, çünki bu isim munsarif deyil və onun munsarif olmamasına səbəb alimlik və fiil vəznində olmasıdır.

كَسْرَه ilə xafz olunan sözlərin hamısı, kəsrənin əsas olduğu yerdə gəlmişdir. Lakin müzari fiil istisna olunur, çünki müzari fiil heç vaxt xafz olunmur. Bundan başqa, sarf edilməyən isim də istisna olunur, çünki o isim kəsrə əvəzinə fətəh ilə xafz olunur. Misallara gəldikdə:

مَرَرْتُ بِمُحَمَّدٍ وَ الرِّجَالِ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ أَحْمَدَ

"Məhəmmədə, kişilərə, mömin qadınlara və Əhmədə rast gəldim" ifadəsində olduğu kimidir. Bu ifadədə مَرَرْتُ fiil və faildir. اَلْبَاءُ xafz hərfidir. مُحَمَّدٍ ب hərfi ilə xafz olunmuş isimdir. Xafz əlaməti zahir kəsrədir, çünki مُحَمَّدٍ müfrəd və munsarif isimdir. مُحَمَّدٍ həmçinin matufun aleyhdir. وَ isə atıf vavıdır. الرِّجَالِ xafz olunmuş مُحَمَّدٍ sözünə matufdur və xafz olunmuşdur, xafz əlaməti zahir kəsrədir, çünki الرِّجَالِ cəm təksir və munsarif isimdir. الْمُؤْمِنَاتِ də eyni şəkildə xafz olunmuş مُحَمَّدٍ sözünə matufdur və xafz olunmuşdur, xafz əlaməti zahir kəsrədir, çünki الْمُؤْمِنَاتِ cəm müənnəs salim isimdir. أَحْمَدَ isə الرِّجَالِ və الْمُؤْمِنَاتِ kimi xafz olunmuş مُحَمَّدٍ sözünə matufdur və xafz olunmuşdur, xafz əlaməti kəsrə əvəzinə fətəhdir, çünki أَحْمَدَ munsarif olmayan isimdir. أَحْمَدَ sözünün munsarif olmamasına səbəb onun alimlik və fiil vəznində olmasıdır.

Mazi feil, merfu hərəkətli zamir ona birləşdiyinə görə sukun üzərində məbni. Muttəsil zamir, damma üzərində məbni, mahallen merfu, fail. Xəfd hərfi, kəsrə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur. "Bə" xəfd hərfi ilə xəfd olunan isim, xəfd əlaməti müfrəd münsərif isim olduğuna görə axırında zahir kəsrə, və matufun aleyh. Atıf hərfi, fətə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur. "Muhəmməd" sözünə matuf isim, xəfd olunmuş, xəfd əlaməti cəm təksir münsərif isim olduğuna görə axırında zahir kəsrə. Atıf hərfi, fətə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur. "Muhəmməd" sözünə matuf isim, xəfd olunmuş, xəfd əlaməti cəm müənnəs salim isim olduğuna görə axırında zahir kəsrə. Atıf hərfi, fətə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur. "Muhəmməd" sözünə matuf isim, xəfd olunmuş, xəfd əlaməti sarf edilməyən isim olduğuna görə kəsrənin əvəzinə fətədir. Onu sarfdan məhrum edən səbəblər: alimlik və feil vəznində olmasıdır. 🤖

مَرَرْتُ بِمُحَمَّدٍ وَ الرِّجَالِ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ أَحْمَدَ Məhəmmədə, kişilərə, mömin qadınlara və Əhmədə rast gəldim