Qeyri-münsəriflər haqqında 2

فَصْلٌ فِي غَيْرِ الْمُنْصَرِفِ ٢

Gayri-munsarif ismin fətah ilə cər olunması üçün şərt odur ki, həmin isim əlif-lamdan (harf ut-tarif) uzaq olsun və özündən sonra gələn bir ismə izafə edilməsin. Əgər həmin isim əlif-lam ilə birləşərsə və ya izafə olarsa, bu zaman cər alaməti kəsrə ilə olar. Allah-taalanın bu ayəsində olduğu kimi: وَ أَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ (Bəqərə surəsi, 187) və ya: مَرَرْتُ بِحَسْنَاءِ قُرَيْشٍ (Qureyşin gözəllərinə rast gəldim) kimi.

Şərt odur ki, gayri-munsarif ismin fətah ilə cər olunması üçün, həmin isim əlif-lamdan uzaq olsun və özündən sonra gələn ismə izafə edilməsin. Əgər əlif-lam ilə birləşərsə və ya izafə olarsa, bu zaman cər alaməti kəsrə ilə olar. Allah-taalanın bu ayəsində olduğu kimi: وَ أَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ (Bəqərə surəsi, 187) və ya: مَرَرْتُ بِحَسْنَاءِ قُرَيْشٍ (Qureyşin gözəllərinə rast gəldim) kimi.

Gayri-munsarif haqqında 2

Gayri-munsarif isimlərin cər alamətinin fətah olması üçün əlif-lamdan uzaq olması və ya özündən sonra gələn ismə izafə edilməməsi lazımdır. Əgər gayri-munsarif isim əlif-lam ilə birləşərsə və ya izafə olarsa, bu zaman cər alaməti kəsrə ilə olur. Misalları aşağıdakı kimidir:

وَ أَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ

"...Əgər məscidlərdə itikafdasınızsa..." və,

مَرَرْتُ بِحَسْنَاءِ قُرَيْشٍ

"Qureyşin gözəllərinə rast gəldim" misalındakı الْمَسَاجِدِ və حَسْنَاءِ sözləri kimi.

وَ أَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ ...Əgər məscidlərdə itikafdasınızsa...
وَاوً خَالِيَّةٍ	وَ
Vav-i haliyə
ضَمِيرٌ مُنْفَصِلٌ مَرْفُوعٌ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، مُبْتَدَأٌ	أَنْتُمْ
Məf'ul müstəqil zamir, məhəllən merfu, mübtəda
خَبَرُ الْمُبْتَدَأِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْوَاوُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مِنْ جَمْعِ الْمُذَكَّرِ السَّالِمِ وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	عَاكِفُونَ
Mübtədanın xəbəri, merfu, cəmi müzəkkər salim olduğu üçün ref alaməti dammə yerinə vavdır. Nun: müfrədindəki tənvinin əvəzidir.
جر hərfi, sükun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur	فِي
Hərfi-cər, sükun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur
Fİ ilə məcrur isim, cər əlaməti axırında olan zahir kəsrədir	الْمَسَاجِدِ
Fi hərfi-cəri ilə məcrur, cər əlaməti axırında zahir kəsrədir

مَرَرْتُ بِحَسْنَاءِ قُرَيْشٍ Qureyşin gözəllərinə rast gəldim
Keçmiş fel, hərəkətli zamir birləşməsi ilə sükun üzərində məbni	مَرَّ
Mazi fel, hərəkətli zamir birləşməsi ilə sükun üzərində məbni
Birləşik zamir, dammə üzərində məbni, mahallən mərfu, fail	ـتُ
Birləşik zamir, dammə üzərində məbni, mahallən mərfu, fail
جر hərfi, kəsrə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur	بِـ
Hərfi-cər, kəsrə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur
Ba hərfi-cəri ilə məcrur isim, cər əlaməti axırında zahir kəsrədir və muzafdır	حَسْنَاءِ
Ba hərfi-cəri ilə məcrur isim, cər əlaməti axırında zahir kəsrədir
Muzafun-ileyh, məcrur, cər əlaməti axırında zahir kəsrədir	قُرَيْشٍ
Muzafun-ileyh, məcrur, cər əlaməti axırında zahir kəsrədir