Mövzu ilə əlaqəli suallar və cavabları

سواللار و جوابلار

Suallar və Cavabları

١. ی حرفی hansı hallarda ismin xafd (cər) əlaməti olur?

1. Ya, harada ismin xafd əlaməti olur?

Ya, üç yerdə xafd əlaməti olur: beş isimlər (əsma-i xamse), müsenna və cəm müzəkkər salim isimlərdə.

Ya, əsma-i xamse, müsenna və cəm müzəkkər salim isimlərdə olmaqla üç mövqedə xafd əlaməti olur.

٢. Müsenna isim ilə cəm müzəkkər salim ismin xafd halındakı fərqi nədir?

2. Müsenna isim ilə cəm müzəkkər salim ismin xafd halındakı fərqi nədir?

Onların fərqi budur ki, müsenna ismin xafd əlaməti olan ya harfinin qabağındakı hərf fətalı, sonrakı nun isə kəsrəli olur. Cəm müzəkkər salimdə isə ya harfinin qabağındakı hərf kəsrəli, sonrakı nun isə fətalı olur. Lakin məksur isim cəm edildikdə, xafd əlaməti olan ya harfinin qabağındakı hərf fətalı qalır, çünki silinmiş əlifə işarə etmək üçündür. Misal: müfredi مُصْطَفَى olan ismin cəmi mahfud halında مُصْطَفَيْنِ olur.

Xafd halında müsenna və cəm müzəkkər salim arasındakı fərq: Müsenna ismin xafd əlaməti olan ya harfinin qabağındakı hərf fətalı, sonrakı nun isə kəsrəli olur. Cəm müzəkkər salimdə isə ya harfinin qabağındakı hərf kəsrəli, sonrakı nun isə fətalı olur. Amma məksur isim cəm edildikdə, xafd əlaməti olan ya harfinin qabağındakı hərf fətalı qalır, çünki silinmiş əlifə işarə etmək üçündür. Misal: müfredi مُصْطَفَى olan ismin cəmi mahfud halında مُصْطَفَيْنِ olur.

٣. Mahfud müsenna ismə üç misal ver

3. Mahfud müsenna ismə üç misal ver

كِلْتَا الْجَنَّتَيْنِ اٰتَتْ اُكُلَهَا وَ لَمْ تَظْلِمْ مِنْهُ شَيْئًا وَ فَجَّرْنَا خِلَالَهُمَا نَهَرًا سورة الكهف ٣٣

"İki bağın ikisi də heç bir şey əskik etmədən meyvələrini verdi. Biz onların arasında bir çay axıtdıq." Kəhf surəsi 33-cü ayə.

كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا سورة التحريم ١٠

"İkisi də yaxşı qullarımızdan iki qul ilə evli idilər. Amma onlara xəyanət etdilər." Təhrim surəsi 10-cu ayə.

مَا جَعَلَ اللهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ سورة الأحزاب ٤

"Allah heç bir kişinin bədənində iki ürək yaratmadı." Əhzab surəsi 4-cü ayə.

فَكُلٌّ مِنْ الْجَنَّتَيْنِ وَ عَبْدَيْنِ وَ صَالِحَيْنِ وَ قَلْبَيْنِ مُثَنًّى مَخْفُوضٌ وَ عَلاَمَةُ خَفْضِهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْكَسْرَةِ

Bu الْجَنَّتَيْنِ, عَبْدَيْنِ, صَالِحَيْنِ və قَلْبَيْنِ sözləri müsenna və mahfuddur. Xafd əlamətləri isə kəsrə yerinə istifadə olunan ya’dır.

٤. Mahfud cəm müzəkkər salim ismə üç misal ver

4. Mahfud cəm müzəkkər salim ismə üç misal ver

فَلَوْلاَ أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ، لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ سورة الصافات ١٤٣-١٤٤

"Əgər o həqiqətən təsbeh edənlərdən olmasaydı; dirildiləcəkləri günə qədər balığın qarnında qalardı." Saffat surəsi 143,144. ayələr.

قَالُوا إِنَّمَا أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ سورة الشعراء

"Sən mütləq sehrlənmişlərdənsən." dedilər. Şuara surəsi 153-cü ayə.

نَجْعَلْهُمَا تَحْتَ أَقْدَامِنَا لِيَكُونَا مِنَ الْأَسْفَلِينَ سورة الفصلت

"Aşağılanmışlardan olmaları üçün onları ayaqlarımızın altına alaq." dedilər. Fussilət surəsi 29-cu ayə.

فَكُلٌّ مِنْ الْمُسَبِّحِينَ وَ الْمُسَحَّرِينَ وَ الْأَسْفَلِينَ؛ جَمْعُ مُذَكَّرٍ سَالِمٌ، مَحْفُوضٌ وَ عَلاَمَةُ خَفْضِهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْكَسْرَةِ

Bu الْمُسَبِّحِينَ, الْمُسَحَّرِينَ və الْأَسْفَلِينَ sözlərinin hamısı cəmi müzəkkər salim isimlərdir və eyni zamanda mahfuddur. Xafd əlaməti isə kəsrənin əvəzinə gələn ya hərfidir.

٥. مَثِّلْ لِلْأَسْمَاءِ الْخَمْسَةِ بِثَلاَثَةِ أَمْثِلَةٍ يَكُونُ الْاِسْمُ فِي كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهَا مَخْفُوضًا

5. Hər biri mahfud olmaqla Esma-i hamse üçün üç misal ver

فَلَمَّا رَجَعُوا اِلٰٓى أَبِيهِمْ قَالُوا يَا أَبَانَا مُنِـعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَاَرْسِلْ مَعَنَا أَخَانَا نَكْتَلْ وَ إِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ سورة يوسف ٦٣

Atalarının yanına qayıtdıqda: "Ey atamız! Qardaşımızı bizimlə göndər ki, taxıl alaq. Yoxsa bizə taxıl verilməyəcək. Onu mütləq qoruyacağıq." dedilər. Yusuf surəsi 63-cü ayə.

يَا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلٰى اَلْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْاُنْثٰى بِالْاُنْثٰى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخ۪يهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَ اَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذٰلِكَ تَخْف۪يفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ رَحْمَةٌۜ فَمَنِ اعْتَدٰى بَعْدَ ذٰلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ اَلِيمٌ سورة البقرة ١٧٨

"Ey iman edənlər! Qətllərdə sizə qisas yazıldı; azad azadla, qul qulla, qadın qadınla. Əgər öldürən, öldürülənin qardaşı tərəfindən bağışlanarsa; örfə uyğun şəkildə, diyəti yaxşılıqla ödəməlidir. Bu Rəbbinizdən bir yüngüllük və rəhmətdir. Bundan sonra kim həddi aşarsa, onun üçün acı bir əzab vardır." Bəqərə surəsi 178-ci ayə.

وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُٓوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتَاعًا حَسَنًا إِلٰٓى أَجَلٍ مُسَمًّى وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ سورة هود ٣

Və Rəbbinizdən bağışlanma diləyin, sonra Ona tövbə edin ki, müəyyən bir müddətə qədər sizi yaxşı nemətlərdən faydalandırsın. Fəzilət sahibinə fəzilətinin qarşılığını versin. Əgər üz çevirsəniz, mən sizin üçün böyük günün əzabından qorxuram. Hud surəsi 3-cü ayə.

فَكُلٌّ مِنْ أَبِيهِمْ وَ أَخِيهِ وَ ذِي؛ مِنَ الْأَسْمَاءِ الْخَمْسَةِ، مَخْفُوضٌ وَ عَلاَمَةُ خَفْضِهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْكَسْرَةِ

Bu أَبِيهِمْ, أَخِيهِ və ذِي sözlərinin hamısı esma-i hamse’dəndir və mahfuddur. Xafd əlaməti kəsrənin əvəzinə gələn ya’dır.