b. Müsenna isim

اَلْمُثَنَّى

اَلْمَوْضِعُ الثَّانِي: الْمُثَنَّى؛ وَ ذَلِكَ نَحْوُ؛ اُنْظُرْ إِلَى الْجُنْدِيَّيْنِ وَ نَحْوُ؛ سَلِّمْ عَلَى الصَّدِيقَيْنِ. فَكُلٌّ مِنَ الْجُنْدِيَّيْنِ وَ الصَّدِيقَيْنِ مَخْفُوضٌ لِدُخُولِ حَرْفِ الْخَفْضِ عَلَيْهِ وَ عَلاَمَةُ خَفْضِهِ الْيَاءُ الْمَحْتُوحُ مَا قَبْلَهَا الْمَكْسُورُ مَا بَعْدَهَا وَ كُلٌّ مِنَ الْجُنْدِيَّيْنِ وَ الصَّدِيقَيْنِ مُثَنًّى لِأَنَّهُ دَالٌّ عَلَى اثْنَيْنِ

اَلْمَوْضِعُ الثَّانِي kesrə əvəzinə gələn ya-nın ikinci yeri; الْمُثَنَّى müsnə, yəni təsniyə isimlərdir, وَ ذَلِكَ نَحْوُ; misalı belədir; اُنْظُرْ إِلَى الْجُنْدِيَّيْنِ “İki əsgərə bax” və سَلِّمْ عَلَى الصَّدِيقَيْنِ “İki dostu salamla” kimi. فَكُلٌّ مِنَ və bu; الْجُنْدِيَّيْنِ və الصَّدِيقَيْنِ sözlərinin عَلَيْهِ hamısı; مَخْفُوضٌ məxfuddur, لِدُخُولِ daxil olduğu üçün, حَرْفِ الْخَفْضِ hafd hərfinin, عَلَيْهِ üzərinə, وَ عَلاَمَةُ خَفْضِهِ və bu sözlərin hafd əlaməti isə; الْيَاءُ ya hərfidir, elə ya ki; الْمَحْتُوحُ مَا قَبْلَهَا ma qabli, yəni bir öncəki hərf fətəlidir, الْمَكْسُورُ مَا بَعْدَهَا ma badi, yəni bir sonrakı hərf isə kəsrəlidir, وَ كُلٌّ مِنَ və hamısı; الْجُنْدِيَّيْنِ və الصَّدِيقَيْنِ sözlərinin, مُثَنًّى müsnədir, لِأَنَّهُ çünki bu sözlər, دَالٌّ işarə edir, عَلَى اثْنَيْنِ iki nəfərə.

Kesrə əvəzinə gələn ya, müsnə isimdə hafd əlaməti olur

Ya-nın kesrə əvəzinə hafd əlaməti olduğu ikinci yer müsnə, yəni təsniyə isimlərdir, misalları belədir:

اُنْظُرْ إِلَى الْجُنْدِيَّيْنِ

“İki əsgərə bax” və,

سَلِّمْ عَلَى الصَّدِيقَيْنِ

“İki dostu salamla” kimi.

Bu misallardakı الْجُنْدِيَّيْنِ və الصَّدِيقَيْنِ sözlərinin hamısı üzərinə hafd hərfi daxil olduğu üçün məxfuddur və hafd əlamətləri isə ma qabli fətəli, ma badi kəsrəli olan sakit ya hərfidir. الْجُنْدِيَّيْنِ və الصَّدِيقَيْنِ sözlərinin hamısı iki nəfərə işarə etdiyinə görə müsnə isimdirlər.

اُنْظُرْ إِلَى الْجُنْدِيَّيْنِ İki əsgərə bax
فِعْلُ أَمْرٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ الظَّاهِرِ فِي آخِرِهِ وَ فَاعِلُهُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهَا وَ تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ	اُنْظُرْ
Əmr feli, sonundakı zahir sükun üzərinə məbni, faili; altında mütləq gizli olan və təqdiri "əntə-sən" olan zamirdir
حَرْفُ جَرٍّ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ	إِلَى
Cər hərfi, sükun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur
مَجْرُورٌ بِإِلَى وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْكَسْرَةِ لِأَنَّهُ مِنَ الْمُثَنَّى	الْجُنْدِيَّيْنِ
İlə cər hərfi ilə cər olunan isim, cər əlaməti müsnə isim olduğu üçün kəsrənin əvəzinə ya hərfidir

سَلِّمْ عَلَى الصَّدِيقَيْنِ İki dostu salamla
فِعْلُ أَمْرٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ الظَّاهِرِ فِي آخِرِهِ وَ فَاعِلُهُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهَا وَ تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ	سَلِّمْ
Əmr feli, axırında zahir sükun üzərində məbni, faili; altında müstətir (gizli) olan və təqdiri "əntə-sən" olan zamirdir
حَرْفُ جَرٍّ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ	عَلَى
Cər hərfi, sükun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur
مَجْرُورٌ بِعَلَى وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْكَسْرَةِ لِأَنَّهُ مِنَ الْمُثَنَّى	الصَّدِيقَيْنِ
"Alə" cər hərfi ilə cər olunan isim, cər əlaməti müsnə isim olduğu üçün kəsrənin əvəzinə ya hərfidir