2-ci Yer: Munsərif Cəmi Təksir İsim

جَمْعُ التَّكْسِيرِ الْمُنْصَرِفِ

İkinci yer, جَمْعُ التَّكْسِيرِ الْمُنْصَرِفِ; sən əvvəlki dərslərdə cəm-i təksir sözünün mənasını və birinci mövzuda burada onun munsarif olmasının mənasını öyrənmişdin. Misallar belədir: مَرَرْتُ بِرِجَالٍ كِرَامٍ "Səxavətli kişilərə rast gəldim" və رَضِيتُ عَنْ أَصْحَابٍ لَنَا شُجْعَانٍ "Bizim üçün cəsarətli olan dostlardan razı qaldım". Burada رِجَالٍ və أَصْحَابٍ sözləri, harf-i xafd (cer) daxil olduğuna görə məxvud (məcrur) olur və onların məxvudluq əlaməti zahir kəsrədir. كِرَامٍ və شُجْعَانٍ sözləri isə məxvud olan sözlərə sifət olduğu üçün onlar da məxvud olur və onların məxvudluq əlaməti də zahir kəsrədir. رِجَالٌ, أَصْحَابٌ, كِرَامٌ və شُجْعَانٌ sözləri cəm-i təksir isimlərdir və onlara tenvin əlavə olunduğu üçün munsarifdirlər.

Cəm-i Təksir Munsarif İsim

Kəsrənin məxvudluq əlaməti olduğu ikinci yer cəm-i təksir munsarif isimlərdir. Sən əvvəl cəm-i təksirin mənasını öyrənmişdin. Eyni şəkildə, bir əvvəlki dərsdə munsarif sözünün də nə olduğunu öyrənmişdin. Mövzu ilə bağlı misallar:

مَرَرْتُ بِرِجَالٍ كِرَامٍ

"Səxavətli kişilərə rast gəldim" və,

رَضِيتُ عَنْ أَصْحَابٍ لَنَا شُجْعَانٍ

"Bizim üçün cəsarətli olan dostlardan razı qaldım" kimi.

Bu misallardakı رِجَالٍ və أَصْحَابٍ sözləri harf-i xafd (cer) daxil olduğu üçün məxvud (məcrur) isimlərdir. Məxvudluq əlamətləri zahir kəsrədir. Eyni misallardakı كِرَامٍ və شُجْعَانٍ sözləri isə əvvəlki məxvud isimlərə sifət olduğu üçün onlara tabe olaraq məxvud olur. Məxvudluq əlamətləri də zahir kəsrədir.

رِجَالٌ, كِرَامٌ, أَصْحَابٌ və شُجْعَانٌ sözlərinin hamısı cəm-i təksirdir və tenvin əlavə olunduğu üçün munsarif isimlərdir.

Hafd hərfi, kəsrə üzərində məbni, i'rabdan məhəlli yoxdur Ba hafd hərfi ilə məxfud, hafd əlaməti axırındakı zahir kəsrədir. Mə'nut نَعْتٌ بِرِجَالٍ، مَخْفُوضٌ وَ عَلاَمَةُ خَفْضِهِ الْكَسْرَةُ الظَّاهِرَةُ أَيْضًا Rical sözünə nət, məxfud, hafd əlaməti tabe olduğu mə'nut kimi zahir kəsrədir رَضِيتُ عَنْ أَصْحَابٍ لَنَا شُجْعَانٍ Bizim üçün cəsarətli olan dostlardan razı oldum Fiil-i mazi, merfu mütəhərrik zamir birləşdiyi üçün sükun üzərində məbnidir Müttəsil zamir, məhəllən merfu, fail Hafd hərfi, kəsrə üzərində məbni, i'rabdan məhəlli yoxdur 'An hafd hərfi ilə məxfud, hafd əlaməti axırındakı zahir kəsrədir. Mə'nut Hafd hərfi, fətəh üzərində məbni, i'rabdan məhəlli yoxdur Müttəsil zamir, sükun üzərində məbni, məhəllən məcrur Eshab sözünə nət, məxfud, hafd əlaməti tabe olduğu mə'nut kimi zahir kəsrədir 🤖

مَرَرْتُ بِرِجَالٍ كِرَامٍ Səxavətli kişilərə rast gəldim
فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِضَمِيرِ رَفْعٍ مُتَحَرِّكٍ	مَرَّ
Mazi feil, merfu hərəkətli zamir birləşdiyinə görə sükun üzərində məbnidir
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، فَاعِلٌ	ـتُ
Birləşmiş zamir, məhəllən merfu, fail
حَرْفُ خَفْضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْكَسْرَةِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ	بِ