1-ci Yer: Müfrəd Munsərif İsim
اَلْاِسْمُ الْمُفْرَدُ الْمُنْصَرِفُ
Birinci mövqe: Müfrəd və münsərif isim; sən artıq müfrədin və münsərifin nə olduğunu öyrənmisən: yəni, sarf (cərr) onun sonuna əlavə olunur və sarf – tənvindir. Məsələn: سَعَيْتُ إِلَى مُحَمَّدٍ "Məhəmmədə cəhd etdim" və رَضِيتُ عَنْ عَلِيٍّ "Əlidən razı oldum" və اِسْتَفَدْتُ مِنْ مُعَاشَرَةِ خَالِدٍ "Xalid ilə ünsiyyətdən faydalandım" və أَعْجَبَنِي خُلُقُ بَكْرٍ "Bəkrin əxlaqı xoşuma gəldi". Məhəmməd və Əli sözləri cərr hərfi daxil olduğu üçün məxvud (məcrur) isimdir və cərr əlaməti sonundakı zahir kəsrədir. Xalid və Bəkr sözləri isə əvvəlki sözə izafə olunduğu üçün məxvud (məcrur) isimdir və cərr əlaməti sonundakı zahir kəsrədir. Məhəmməd, Əli, Xalid və Bəkr – müfrəd isimlərdir və təvvinə malik olduqları üçün münsərifdirlər.
Birinci yer, yəni kəsrənin əsasən cərr əlaməti olduğu yer – müfrəd münsərif isimlərdir. Müfrəd sözünün mənasını və münsərifin sonuna əlavə olunan təvvin olduğunu, yəni sarf dedikdə "təvvin almaq" olduğunu artıq öyrənmisən. Misallara baxaq:
سَعَيْتُ إِلَى مُحَمَّدٍ
"Məhəmmədə cəhd etdim" və,
رَضِيتُ عَنْ عَلِيّ
"Əlidən razı oldum" və,
اِسْتَفَدْتُ مِنْ مُعَاشَرَةِ خَالِدٍ
"Xalid ilə ünsiyyətdən faydalandım" və,
أَعْجَبَنِي خُلُقُ بَكْرٍ
"Bəkrin əxlaqı xoşuma gəldi" kimi.
Bu misallardakı Məhəmməd və Əli sözləri cərr hərfi daxil olduğu üçün məxvud (məcrur) isimlərdir. Cərr əlaməti sonundakı zahir kəsrədir. Xalid və Bəkr sözləri isə əvvəlki sözə izafə olunduğu üçün (muzafun ileyh) məxvud isimlərdir. Cərr əlaməti sonundakı zahir kəsrədir.
Məhəmməd, Əli, Xalid və Bəkr sözləri müfrəd isimlərdir. Eyni zamanda təvvinə malik olduqları üçün münsərif isimlərdir.
|
سَعَيْتُ إِلَى مُحَمَّدٍ Məhəmmədə cəhd etdim |
|
| فِعْلٌ مَاضٍ نَاقِصٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِضَمِيرِ رَفْعٍ مُتَحَرِّكٍ | سَعَى |
| Nakıs keçmiş feil, hərəkətli merfu zamir birləşməsi səbəbindən sükun üzərində mebni | |
| ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، فَاعِلٌ | ـتُ |
| Mahallen merfu muttasıl zamir, fail | |
| حَرْفُ جَرٍّ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرابِ | إِلَى |
| Cərr hərfi, sükun üzərində mebni, irabdan məhalli yoxdur | |
| اِسْمُ مَجْرُورٍ بِإِلَى وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْكَسْرَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ | مُحَمَّدٍ |
| İlə ilə məcrur isim, cərr əlaməti sonundakı zahir kəsrə | |
|
رَضِيتُ عَنْ عَلِيّ Əlidən razı oldum |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| فِعْلٌ مَاضٍ نَاقِصٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِتَاءِ الْمُتَحَرِّكَةِ | رَضَى | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Nakıs keçmiş feil, hərəkətli "tə" birləşməsi səbəbindən sükun üzərində mebni | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Məkan baxımından merfu olan birləşmiş zamir, fail | ـتُ |
| Məkan baxımından merfu olan birləşmiş zamir, fail | |
| Cər hərfi, sükun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur | عَنْ |
| Cər hərfi, sükun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur | |
| 'An ilə məcrur isim, cər əlaməti axırındakı zahir kəsrə | عَلِيٍّ |
| 'An ilə məcrur isim, cər əlaməti axırındakı zahir kəsrə |
اِسْتَفَدْتُ مِنْ مُعَاشَرَةِ خَالِدٍ Xalid'in tərbiyəsindən faydalandım | |
| Keçmiş zaman feli, hərəkətli tə ilə birləşdiyinə görə sükun üzərində məbni | اِسْتَفَدَ |
| Keçmiş zaman feli, hərəkətli tə ilə birləşdiyinə görə sükun üzərində məbni | |
| Məkan baxımından merfu olan birləşmiş zamir, fail | ـتُ |
| Məkan baxımından merfu olan birləşmiş zamir, fail | |
| Cər hərfi, sükun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur | مِنْ |
| Cər hərfi, sükun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur | |
| Min ilə məcrur isim, cər əlaməti axırındakı zahir kəsrə | مُعَاشَرَةِ |
| Min ilə məcrur isim, cər əlaməti axırındakı zahir kəsrə | |
| Muzafun iləyh, məcrur, cər əlaməti axırındakı zahir kəsrə | خَالِدٍ |
| Muzafun iləyh, məcrur, cər əlaməti axırındakı zahir kəsrə | |
أَعْجَبَنِي خُلُقُ بَكْرٍ Bəkrin əxlaqı xoşuma gəldi | |
| Keçmiş zaman feli, fətə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur | أَعْجَبَ |
| Keçmiş zaman feli, fətə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur | |
| Vikayə nunu | ـنِـ |
| Vikayə nunu | |
| Mütekəllim ya'sı, məkan baxımından mənsub olan birləşmiş zamir, mefulun bih | ـي |
| Mütekəllim ya'sı, məkan baxımından mənsub olan birləşmiş zamir, mefulun bih | |
| Fail, merfu, ref əlaməti axırındakı zahir dammə. Muzaf | خُلُقُ |
| Fail, merfu, ref əlaməti axırındakı zahir dammə. Muzaf | |
| Muzafun iləyh, məcrur, cər əlaməti axırındakı zahir kəsrə | بَكْرٍ |
| Muzafun iləyh, məcrur, cər əlaməti axırındakı zahir kəsrə | |