Cəmaat Vavına müsnəd muzari

اَلْمُسْنَدُ إِلَى وَاوِ الْجَمَاعَةِ

أَمَّا الْمُسْنَدُ إِلَى وَاوِ الْجَمَاعَةِ، فَنَحْوُ؛ اَلرِّجَالُ الْمُخْلِصُونَ هُمُ الَّذِينَ يَقُومُونَ بِوَاجِبِهِمْ، وَ نَحْوُ؛ أَنْتُمْ يَا قَوْمِي تَقُومُونَ بِوَاجِبِكُمْ. فَيَقُومُونَ وَ مِثْلُهُ تَقُومُونَ؛ فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ بِثُبُوتِ النُّونِ وَ الْوَاوُ الْجَمَاعَةُ؛ فَاعِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ. وَ مِنْهُمَا تَعْلَمُ أَنَّ الْفِعْلَ الْمُضَارِعَ الْمُسْنَدَ إِلَى هَذِهِ الْوَاوِ قَدْ يَكُونُ مَبْدُوءًا بِالْيَاءِ لِلدَّلاَلَةِ عَلَى الْغَيْبَةِ كَمَا فِي الْمِثَالِ الْأَوَّلِ وَ قَدْ يَكُونُ مَبْدُوءًا بِالتَّاءِ لِلدَّلاَلَةِ عَلَى الْخِطَابِ كَمَا فِي الْمِثَالِ الثَّانِي  

Cəmaat vavına isnad olunan muzari felə gəldikdə, misalları belədir; اَلرِّجَالُ الْمُخْلِصُونَ هُمُ الَّذِينَ يَقُومُونَ بِوَاجِبِهِمْ “Müxlis adamlar, məhz o şəxslərdir ki, öz vəzifələrini yerinə yetirirlər” və başqa bir misal; أَنْتُمْ يَا قَوْمِي تَقُومُونَ بِوَاجِبِكُمْ “Ey mənim xalqım! Siz öz vəzifələrinizi yerinə yetirirsiniz” kimi. فَيَقُومُونَ birinci misaldakı يَقُومُونَ və ikinci misaldakı تَقُومُونَ sözləri; muzari fildir, merfudur, ref əlaməti sondakı nunun qalmasıdır, vav isə faildir, sükun üzərində mebnidir, mahallen merfudur. Bu iki misaldan bilirsən ki, cəmaat vavına isnad olunan muzari fel birinci misalda olduğu kimi ya hərfi ilə başlayır ki, qayıb üçün olsun, ikinci misalda isə ta hərfi ilə başlayır ki, müxatəb üçün olsun.

Cəmaat Vavına İsnad Olunan Muzari Fel

Cəmaat vavına isnad olunan muzari felə gəldikdə, misalları belədir;

 اَلرِّجَالُ الْمُخْلِصُونَ هُمُ الَّذِينَ يَقُومُونَ بِوَاجِبِهِمْ

“Müxlis adamlar, məhz o şəxslərdir ki, öz vəzifələrini yerinə yetirirlər” və,

أَنْتُمْ يَا قَوْمِي تَقُومُونَ بِوَاجِبِكُمْ

“Ey mənim xalqım! Siz öz vəzifələrinizi yerinə yetirirsiniz” kimi.

Bu misallardakı يَقُومُونَ və تَقُومُونَ sözləri muzari fildir, merfudur, ref əlaməti sondakı nunun sabit qalmasıdır. Vav isə faildir, sükun üzərində mebnidir, mahallen merfudur.

Bu iki misaldan, cəmaat vavına isnad olunan muzari feli bilirsən ki, birinci misalda olduğu kimi qayıba işarə etmək üçün ya hərfi ilə başlayır. İkinci misalda olduğu kimi isə müxatəbə işarə etmək üçün ta hərfi ilə başlayır. Muzariyyat hərfləri haqqında ətraflı məlumat üçün Merah ul-Ervah dərslərinə baxa bilərsiniz.

اَلرِّجَالُ الْمُخْلِصُونَ هُمُ الَّذِينَ يَقُومُونَ بِوَاجِبِهِمْ Müxlis adamlar, məhz o şəxslərdir ki, öz vəzifələrini yerinə yetirirlər
مُبْتَدَأٌ بِالْإِبْتِدَاءِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلَامَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنَ جْمْعِ تَكْسِيرٍ	اَلرِّجَالُ
Başlanğıcda olduğuna görə mübtəda, merfu, ref əlaməti cəmi təksir olduğu üçün sondakı zahir dammadır
نَعْتٌ لِلْمُبْتَدَأِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْوَاوُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ جَمْعُ مُذَكَّرٍ سَالِمٌ	الْمُخْلِصُونَ
Mübtədanın sifəti və ona tabe olaraq merfu, ref əlaməti cəmi müzəkkər salim olduğu üçün dammadan naib vav iledir
ضَمِيرٌ فَصْلٌ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ	هُمُ
Fasil zamiri, irabdan məhalli yoxdur
اِسْمُ مَوْصُولٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، خَبَرٌ لِلْمُبْتَدَأِ	الَّذِينَ
İsm-i məvsul, fatha üzərində mebni, mübtədanın xəbəri olub mahallen merfu
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَرْفُوعٌ لِتَجَرُّدِهِ عَنِ النَّاصِبِ وَ الْجَازِمِ، وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ بِثُبُوتِ النُّونِ لِأَنَّهُ مِنَ الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ وَ الْوَاوُ؛ ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، فَاعِلٌ	يَقُومُونَ
Muzari fel, nasb və cezm edənlərdən uzaq olduğu üçün merfu, ref alaməti beş felin (əfal-i xamse) qaydasına görə sondakı nunun qalması ilədir. Vav: bitişik zamir, məhəllən merfu olub faildir.
اَلْبَاءُ؛ Cər hərfi, kəsrə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur. وَاجِبِ؛ Bə hərfi ilə cər olunub, cər alaməti sondakı açıq kəsrədir, izafədir. هَاءُ؛ bitişik zamir, izafədən dolayı məhəllən məcrur, izafə olunan. مِيمُ؛ kişi cəmi alamətidir. بِوَاجِبِهِمْ; cər və məcrur "yəqumune" felinə aid edilir. يَقُومُونَ بِوَاجِبِهِمْ fel cümləsi isə ism-i məvsulun sıla cümləsidir.	بِـ وَاجِبِ ـهِمْ
Bə: cər hərfi, kəsrə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur. Vacib: bə cər hərfi ilə məcrur, cər alaməti sondakı açıq kəsrədir, izafədir. Ha: bitişik zamir, izafədən dolayı məhəllən məcrur, izafə olunan. Mim: kişi cəmi alamətidir. Bivacibihim: cər və məcrur "yəqumune" felinə aid edilir. Yəqumune bivacibihim fel cümləsi isə ism-i məvsulun sıla cümləsidir.

أَنْتُمْ يَا قَوْمِي تَقُومُونَ بِوَاجِبِكُمْ Siz ey xalqım! Tapşırıqlarınızı yerinə yetirirsiniz
Ayrı merfu zamir, məhəllən merfu, mübtəda	أَنْتُمْ
Merfu bitişik zamir, məhəllən merfu, mübtəda
Nida hərfi, sükun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur	يَا
Nida hərfi, sükun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur
Münada, məhəllən mənsub. Ya: bitişik zamir, sükun üzərində məbni	قَوْمِي
Münada, məhəllən mənsub. Ya: bitişik zamir, sükun üzərində məbni
Muzari fel, nasb və cezm edənlərdən uzaq olduğu üçün merfu, ref alaməti beş felin qaydasına görə sondakı nunun qalması ilədir. Vav: bitişik zamir, məhəllən merfu olub faildir.	تَقُومُونَ
Muzari fel, nasb və cezm edənlərdən uzaq olduğu üçün merfu, ref alaməti beş felin qaydasına görə sondakı nunun qalması ilədir. Vav: bitişik zamir, məhəllən merfu olub faildir.
بَاءُ; cər hərfi, kəsrə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur	بِـ
Cər hərfi, kəsrə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur
وَاجِبِ; bə ilə cər olunub, cər alaməti sondakı açıq kəsrədir, izafədir	وَاجِبِ
Bə cər hərfi ilə məcrur, cər alaməti sondakı açıq kəsrədir, izafədir.
كَافُ; bitişik zamir, izafədən dolayı məhəllən məcrur, izafə olunan. مِيمُ; kişi cəmi alamətidir. بِوَاجِبِ; cər və məcrur "təqumune" felinə aid edilir.	ـكُمْ
Kef: bitişik zamir, izafədən dolayı məhəllən məcrur, izafə olunan. Mim: kişi cəmi alamətidir. Bivacibikum: cər və məcrur "təqumune" felinə aid edilir.