4-cü şərt: Əsmai-Xamse Ya-i Mütekəllimə izafə olunmamalıdır

ƏSMƏ-İ XƏMSƏ YƏ MÜTƏKƏLLİM OLMAYAN ŞƏXSƏ İZAFƏ EDİLDİKDƏ, RAFLIQ ƏLAMƏTİ OLARAQ VAV İLƏ İRABLANIR

Və {izafənin ya-i mütəkəllimdən başqasına olması} şərti ilə, əgər bu isimlər ya-i mütəkəllimə izafə edilsə, o zaman bu isimlər ya-i mütəkəllimdən əvvəlki hərflərdə müqəddər hərəkələrlə irablanır, çünki həmin yerdə münasibət hərəkəsi (kesrə) olduğuna görə irab hərəkəsi zahir olmur. Məsələn, belə deyirsən: حَضَرَ أَبِي وَ أَخِي "Atam və qardaşım gəldi", və deyirsən: اِحْتَرَمْتُ أَبِي وَ أَخِي الْأَكْبَرَ "Atama və böyük qardaşıma hörmət etdim", və deyirsən: أَنَا لاَ أَتَكَلَّمُ فِي حَضْرَةِ أَبِي وَ أَخِي الْأَكْبَرِ "Mən atamın və böyük qardaşımın yanında danışmıram", və Allah-Təala buyurub: إِنَّ هَذَا أَخِي "Həqiqətən, bu mənim qardaşımdır" (Sad surəsi, 23-cü ayə), وَ أَنَا يُوسُفُ وَ هَذَا أَخِي "Mən Yusufam və bu da qardaşımdır" (Yusuf surəsi, 90-cı ayə), وَ فَأَلْقُوهُ عَلَى وَجْهِ أَبِي "Onu atamın üzünə qoyun" (Yusuf surəsi, 93-cü ayə).

Şərt ilə çıxar; esma-i xəmsənin muzaf olması, ya-i mütəkəllimdən başqasına, əgər esma-i xəmsə bu ya-ya izafə edilsə, bu halda esma-i xəmsə müqəddər hərəkələrlə irablanır, ya-i mütəkəllimdən əvvəlki hərfdə, irab hərəkəsinin zahir olmamasının səbəbi həmin yerdə münasibət hərəkəsinin (kesrə) olmasıdır. Belə deyirsən: حَضَرَ أَبِي وَ أَخِي "Atam və qardaşım gəldi", və deyirsən: اِحْتَرَمْتُ أَبِي وَ أَخِي الْأَكْبَرَ "Atama və böyük qardaşıma hörmət etdim", və deyirsən: أَنَا لاَ أَتَكَلَّمُ فِي حَضْرَةِ أَبِي وَ أَخِي الْأَكْبَرِ "Mən atamın və böyük qardaşımın yanında danışmıram", və Allah-Təala buyurub: إِنَّ هَذَا أَخِي "Həqiqətən, bu mənim qardaşımdır" (Sad surəsi, 23-cü ayə), وَ أَنَا يُوسُفُ وَ هَذَا أَخِي "Mən Yusufam və bu da qardaşımdır" (Yusuf surəsi, 90-cı ayə), وَ فَأَلْقُوهُ عَلَى وَجْهِ أَبِي "Onu atamın üzünə qoyun" (Yusuf surəsi, 93-cü ayə).

Esma-i Hamse, Ref Əlamətinin Vav Olması üçün Ya-i Mütekəllimdən Başqasına Müzaf Olur

Esma-i hamse olan isimdə ref əlamətinin vav olması üçün ya-i mütekəllimdən başqa bir şəxsə izafə olunması lazımdır. Əgər esma-i hamse ya-i mütekəllimə izafə olunarsa, o zaman ya-i mütekəllimin əvvəlindəki hərəkə ilə irab məhəllinin məşğul olması səbəbindən, hərəkənin açıq şəkildə görünməsinin qarşısı alınır və bu səbəblə irab məhəllində müqəddər hərəkə ilə irablanır. Misallar:

حَضَرَ أَبِي وَ أَخِي

"Atam və qardaşım gəldi" və,

اِحْتَرَمْتُ أَبِي وَ أَخِي الْأَكْبَرَ

"Atama və böyük qardaşıma hörmət göstərdim" və,

أَنَا لاَ أَتَكَلَّمُ فِي حَضْرَةِ أَبِي وَ أَخِي الْأَكْبَرِ

"Mən, atamın və böyük qardaşımın yanında danışmıram" və,

إِنَّ هَذَا أَخِي

"Şübhəsiz bu mənim qardaşımdır" və,

أَنَا يُوسُفُ وَ هَذَا أَخِي

"Mən Yusufam və bu da qardaşımdır" və,

فَأَلْقُوهُ عَلَى وَجْهِ أَبِي

"Onu, atamın üzünə qoyun" kimi.