Dammənin yerləri | 4

ضَمَّهٔ یERLƏRI

Müəllif dedi: ضَمَّه isə dörd yerdə rəf alaməti olur; müfrəd isimdə, cəm-i təksir (qırıq cəm) isimdə, cəm-i müənnəs salimdə və sonuna heç nə birləşməyən muzari fildə.

Və deyirəm: ضَمَّه sözün rəf alaməti olaraq dörd yerdə olur: birinci yer – müfrəd isim; ikinci yer – cəm-i təksir; üçüncü yer – cəm-i müənnəs salim; dördüncü yer – sonuna təsniyə əlifi, cəm vavı, xitab ya'sı, təsdiq nunu (yüngül və ya ağır), yaxud cəm-i müənnəs nunu (nisvə nunu) birləşməyən muzari fil.

Müəllif dedi : ضَمَّه isə dörd yerdə rəf alaməti olur: müfrəd isimdə, cəm-i təksir (qırıq cəm) isimdə, cəm-i müənnəs salimdə və sonuna heç nə birləşməyən muzari fildə.

Və mən (Şərhçi) deyirəm: ضَمَّه sözün rəf alaməti olaraq dörd yerdə olur: birinci yer – müfrəd isim; ikinci yer – cəm-i təksir; üçüncü yer – cəm-i müənnəs salim; dördüncü yer – sonuna təsniyə əlifi, cəm vavı, xitab ya'sı, təsdiq nunu (yüngül və ya ağır), yaxud cəm-i müənnəs nunu (nisvə nunu) birləşməyən muzari fil.

ضَمَّهٔ YERLƏRI

Müəllif dedi: ضَمَّه aşağıdakı dörd söz növündə rəf alaməti olur. Bu dörd söz növü: müfrəd isim, cəm-i təksir isim, cəm-i müənnəs salim isim və sonuna heç nə birləşməyən muzari fildir. (Yəni, bu dörd isim cümlədə fail və ya failə əlavə olunanlardan biri olarsa, o zaman rəf alaməti olaraq ضَمَّه ilə irablanır)

Mən (Şərhçi) deyirəm: ضَمَّه sözün rəf alaməti olaraq dörd yerdə olur. Birinci yer – müfrəd isim; ikinci yer – cəm-i təksir; üçüncü yer – cəm-i müənnəs salim isim; dördüncü yer – sonuna təsniyə əlifi, cəm vavı, xitab ya'sı, təsdiq nunu (yüngül və ya ağır), yaxud cəm-i müənnəs nunu (nisvə nunu) birləşməyən muzari fildir.

Aşağıdakı isimlərin fail və ya failə ilhak olunan sözlərdən biri olması halında ref əlaməti dammədir. Muzari fiil üçün ən altda verilmişdir.
اَلْإِسْمُ الْمُفْرَدُ	جَاءَ رَجُلٌ
جَمْعُ التَّكْسِيرِ	جَاءَ رِجَالٌ
جَمْعُ الْمُؤَنَّثِ السَّالِمِ	جَاءَتِ الْمُسْلِمَاتُ
اَلْفِعْلُ الْمُضَارِعُ	يَجِيءُ

Muzari fiilin ref əlamətinin dammə olması üçün sonuna birləşməməsi gərəkənlər
Təsniyə əlifi	يَكْتُبَانِ
Cəmi vavı	يَكْتُبُونَ
Müxataba ya'sı	تَكْتُبِينَ
Nun-u Tə'kid-i Muhaffefe	يَكْتُبَنْ
Nun-u Tə'kid-i Müşəddədə	يَكْتُبَنَّ
Nun-u Nisvə	يَكْتُبْنَ
Eyni zamanda muzari fiilin ref əlamətinin dammə ola bilməsi üçün əvvəlinə nasb və cəzm edən edatlardan birinin gəlməməsi lazımdır, yəni nəvasib və cevazimdən xali olmalıdır