Təmrin və Məşq

تَمَارِينُ

Təmarinlər

بَيِّنِ الْمُعْرَبَ بِأَنْوَاعِهِ وَ الْمَبْنِيَّ مِنَ الْكَلِمَاتِ الْوَاقِعَةِ فِي الْعِبَارَاتِ الْآتِيَةِ؛

Aşağıdakı ifadələrdə keçən sözlərdən məbni və mürəb olanları növləri ilə izah et!

قَالَ أَعْرَابِيٌّ: اَللَّهُ يُخْلِفُ مَا أَتْلَفَ النَّاسُ

Ərəb dedi: İnsanların məhv etdiyi şeyləri Allah əvəz edir.

وَ الدَّهْرُ يُتْلِفُ مَا جَمَعُوا

Zaman onların topladıqlarını məhv edir.

وَ كَمْ مِنْ مِيْتَةٍ عِلَّتُهَا طَلَبُ الْحَيَاةِ وَ حَيَاةٍ سَبَبُهَا التَّعَرُّضُ لِلْمَوْتِ

Nə qədər ölülər var ki, səbəbi həyat istəyidir; nə qədər həyat var ki, səbəbi ona ölümün təsir etməsidir.

سَأَلَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ عَمْرَو بْنَ مَعْدِي كَرِبَ عَنِ الْحَرْبِ؛ فَقَالَ لَهُ: هِيَ مُرَّةُ الْمَذَاقِ إِذَا قَلَصَتْ عَنْ سَاقٍ، مَنْ صَبَرَ فِيهَا عُرِفَ وَ مَنْ ضَعُفَ عَنْهَا تَلِفَ

Xəttab oğlu Ömər, Mə'dikərib oğlu Əmrə müharibə barədə soruşdu; Mə'dikərib oğlu Əmr də Xəttab oğlu Ömərə dedi: Müharibə, ayaqdan bir sümük qırıldığında o qırığın acısı kimidir. Kim o acıya səbr edərsə tanınar, kim o acıdan zəif düşərsə yox olar.

وَ الضُّحَى، وَ اللَّيْلِ إِذَا سَجَى، مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ مَا قَلَى، وَ لَلْآخِرَةُ خَيْرٌ مِنَ الْأُولَى سورة الضحى ١-٤

Kuşluk vaxtına və gecə qaranlıq basanda and olsun, Rəbbin sənə veda etmədi və sənə darılmadı, axirət əlbəttə əvvəlkindən (ûlâdan) daha xeyirlidir. Duha surəsi 1-4 ayələri.

إِنَّ الْعُلَا حَدَّثَتْنِي وَ هْيَ صَادِقَةٌ

Alim mənə danışdı - və o doğru deyir -

فِيمَا تُحَدِّثُ أَنَّ الْعِزَّ فِي النُّقْلِ

-Dediyi mövzuda- İzzətin keçdiyini (nəql olunduğunu),

إِذَا نَامَ غِرٌّ فِي دُجَى اللَّيْلِ فَاسْهَرِ

Qafil gecənin qaranlığında yatanda ayıq ol

وُ قُمْ لِلْمَعَالِي وَ الْعَوَالِي وَ شَمِّرِ

Yüksəkliklər və üstünlüklər üçün işə başla (ətəkləri sıva),

إِذَا أَنْتَ لَمْ تُقْصِرْ عَنِ الْجَهْلِ وَ الْخَنَا

Cəhalət və pis sözə uzaq durmasan;

أَصَبْتَ حَلِيمًا أَوْ أَصَابَكَ جَاهِلُ

Ya yaxşı birinə rast gəlirsən, ya da cahil sənə rast gəlir

اَلصَّبْرُ عَلَى حُقُوقِ الْمُرُوءَةِ أَشَدُّ مِنَ الصَّبْرِ عَلَى أَلَمِ الْحَاجَةِ وَ ذِلَّةُ الْفَقْرِ مَانِعَةٌ مِنْ عِزِّ الصَّبْرِ، كَمَا أَنَّ عِزَّ الْغَنِيِّ مَانِعٌ مِنْ كَرَمِ الْإِتْصَافِ

Mərdliyin haqları üzərində olan səbr, ehtiyacın ağrısına səbr etməkdən daha çətindir. Yoxsulluğun zilləti səbrin izzətinə mane olur, necə ki, varlının izzəti insafın kərəmli olmasına mane olur.

Yuxarıdakı misallarda keçən mürəb sözlər
أَعْرَابِيٌّ	اَللهُ	يُخْلِفُ
اَلنَّاسُ	اَلدَّهْرُ	مِيْتَةٌ
عِلَّةٌ	طَلَبٌ	الْحَيَاةُ
سَبَبٌ	اَلتَّعَرُّضُ	اَلْمَوْتُ
عُمَرُ	اِبْنٌ	اَلْخَطَّابُ
عَمْرٌو	مُرَّةٌ	اَلْمَزَاقُ
سَاقٌ	اَلضَّحَى	اَللَّيْلُ
اَلْآخِرَةُ	اَلْأُولَى	اَلْعُلَا
اَلْعُلَى	صَادِقَةٌ	اَلْعِزٌّ
اَلنَّقْلُ	غِرٌّ	دُجَى
اَلْمَعَالِي	اَلْعَوَالِي	اَلْجَهْلُ
اَلْخَنَا	حَلِيمًا	الْجَاهِلُ
اَلصَّبْرُ	حٌقُوقٌ	الْمُرُوءَةُ
أَشَدُّ	أَلَمٌ	اَلْحَاجَةُ
ذِلَّةٌ	اَلْفَقْرُ	مَانِعَةٌ
عِزٌّ	اَلْغَنِيُّ	كَرَمٌ
اَلْإِنْصَافُ	تُقْصِرُ	يُتْلِفُ

Yuxarıdakı misallarda keçən mebni sözlər
قَالَ	مَا	أَتْلَفَ
جَمَعُوا	وَ	كَمْ
مِنْ	ـهَا	لِ
سَأَلَ	عَنْ	فَ
هِيَ	إِذَا	قَلَصَ
ـتْ	مَنْ	صَبَرَ
عُرِفَ	ضَعُفَ	تَلِفَ
سَجَى	وَدَّعَ	ـكَ
قَلَى	إِنَّ	حَدَّثَ
ـنِي	فِيمَا	أَنَّ
نَامَ	أَسْهَرْ	قُمْ
شَمِّرْ	أَنْتَ	لَمْ
أَصَابَ	ـتَ	أَوْ

Qeyd: Hərflərin hamısı və mazi feiləri mebnidir. Muzari feiləri və təqdiri və ya ləfzi irab alan bütün isimlər isə murebtir.