Mövzu ilə əlaqəli suallar və cavabları

سواللار و جوابلار

Suallar və Cavabları

١. İrab nədir?

1. İrab nədir?

İrab: Müxtəlif amillərin söz üzərinə daxil olması səbəbindən sözün axırının ləfzi və ya təqdirən dəyişməsinə deyilir.

İrab: Öz üzərinə müxtəlif amillərin daxil olması səbəbindən sözün axırında ləfzi və ya təqdirən dəyişiklik baş verir.

٢. Bina nədir?

2. Bina nədir?

Bina, irabın əksidir. Lüğətdə bina; bir şeyin başqa bir şey üzərində müəyyən şəkildə qoyulmasıdır ki, bununla sabitlik və davamlılıq nəzərdə tutulur. İstilahda bina; sözün axırının bir amil və ya i'ləl olmadan bir halda (bir hərəkə və ya sükun) qalmasıdır.

٣. Müərəb söz nədir?

3. Müərəb söz nədir?

Müərəb söz: Amillərin dəyişməsi səbəbindən axırının ləfzi və ya təqdirən dəyişən sözdür.

٤. Məbnî söz nədir?

4. Məbnî söz nədir?

Məbnî söz: Amil və i'ləl olmadan sözün axırının bir halda qalmasını tələb edən sözdür.

٥. Sözlərin axırının dəyişməsi nə deməkdir?

5. Sözlərin axırının dəyişməsi nə deməkdir?

Sözün axırının dəyişməsi, sözün axırında müxtəlif hallar olmasıdır. Müərəb ismə bir amil daxil olunca o ismin axırında dəyişiklik olur. Bu səbəbdən müərəb ismin axırı dəyişir və bu dəyişiklik ləfzi və ya təqdirən olur.

٦. Təğayyür neçə hissəyə bölünür?

6. Təğayyür neçə hissəyə bölünür?

Təğayyür iki hissəyə bölünür: ləfzi və təqdirən.

Təğayyür ləfzi və təqdirən olmaqla iki hissəyə bölünür.

٧. Ləfzi təğayyür nədir?

7. Ləfzi təğayyür nədir?

Ləfzi təğayyür: Tələffüzə mane olmayan dəyişiklikdir.

٨. Təqdirən təğayyür nədir?

8. Təqdirən təğayyür nədir?

Təqdirən təğayyür: Tələffüzə mane olan dəyişiklikdir ki, bu maneə çətinlikdən, ağırlıqdan və uyğunluqdan irəli gəlir.

Təqdirən təğayyür: Çətinlik, ağırlıq və uyğunluq səbəbindən tələffüzə mane olan dəyişiklikdir.

٩. Təqdirən təğayyürün səbəbləri nədir?

9. Təqdirən təğayyürün səbəbləri nədir?

وَ هُوَ التَّعَذُّرُ وَ الْإِسْتِثْقَالُ وَ الْمُنَاسَبَةِ

Təqdirli dəyişmənin səbəbləri, mürəb isimdəki ya-i məksura səbəbilə təəzzür, ya-i mankusa səbəbilə dammə və kəsrəli olmasını tələb edən hallarda ağırlıq və mütəkəllim ya’sına izafə edilmiş bir isimdə sonun ya-i mütəkəllimə münasibəti səbəbilə olan münasibət.

١٠. أُذْكُرْ سَبَبَيْنِ مِمَّا يَمْنَعُ النُّطْقَ بِالْحَرَكَةِ؟

10. Hərəkə ilə danışmağa mane olan iki səbəb zikr et!

وَ هُوَ التَّعَذُّرُ وَ الْإِسْتِثْقَالُ وَ الْمُنَاسَبَةِ

Hərəkə ilə danışmağa mane olan səbəblər təəzzür, istisqal və münasibətdir.

١١. اِئْتِ بِثَلاَثَةِ أَمْثِلَةٍ لِكَلاَمٍ مُفِيدٍ بِحَيْثُ يَكُونُ فِي كُلِّ مِثَالٍ اسْمٌ مُعْرَبٌ بِحَرَكَةٍ مُقَدَّرَةٍ مَنَعَ مِنْ ظُهُورِهَا التَّعَذُّرُ

11. Müfid kəlam üçün üç misal gətir ki, hər bir misalda mürəb isim təəzzür səbəbilə hərəkənin zahir olmasının qarşısını alması ilə təqdirli olaraq i'rablanmış olsun.

جَاءَ الْفَتَى

Gənc gəldi

كَسَرَ الْعَصَا

Əsa sındı

شَرِبَ لَيْلَى الْمَاءَ

Leyla su içdi

١٢. اِئتِ بِمِثَالَيْنِ لِكَلاَمٍ مُفِيدٍ فِي كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا اسْمٌ مُعْرَبٌ بِحَرَكَةٍ مُقَدَّرَةٍ مَنَعَ مِنْ ظُهُورِهَا الثِّقَلُ

12. Müfid kəlam üçün iki misal gətir ki, hər bir misalda mürəb isim ağırlıq səbəbilə hərəkənin zahir olmasının qarşısını alması ilə təqdirli olaraq i'rablanmış olsun.

حَكَمَ الْقَاضِي عَلَى اللِّصِّ بِالسِّجْنِ ثَلاَثَةُ سَنَوَاتٍ

Hakim oğruya üç il həbs cəzası verdi

رَمَى الرَّامِي السَّهْمَ إِلَى دَرِيئَةِ

Atıcı oxu hədəfə atdı

١٣. اِئتِ بِثَلاَثَةِ أَمْثِلَةٍ لِكَلاَمٍ مُفِيدٍ فِي كُلِّ مِثَالٍ مِنْهَا اسْمٌ مَبْنِيٌّ

13. Müfid kəlam üçün üç misal gətir ki, hər bir misalda məbni isim olsun

هَذَا الدُّنْيَا خَادِعٌ

Bu dünya aldatıcıdır

لِمَاذَا جِئْتُ إِلَى هَذَا الدُّنْيَا؟

Bu dünyaya niyə gəldim?

مَتَى سَأُغَادِرُ مِنْ الدُّنْيَا؟

Dünyadan nə vaxt gedəcəyəm?

١٤. اِئتِ بِثَلاَثَةِ أَمْثِلَةٍ لِكَلاَمٍ مُفِيدٍ فِي كُلِّ مِثَالٍ مِنْهَا اسْمٌ مُعْرَبٌ بِحَرَكَةٍ مُقَدَّرَةٍ مَنَعَ ظُهُورِهَا الْمُنَاسَبَةُ

14. Müfid kəlam üçün üç misal gətir ki, hər bir misalda mürəb isim mütəkəllim ya’sı münasibəti səbəbilə hərəkənin zahir olmasının qarşısını alması ilə təqdirli olaraq i'rablanmış olsun

هَذَا كِتَابِي

Bu mənim kitabımdır

هَلْ وَجَدْتَ كِتَابِي؟

Kitabımı tapdın?

لَقَدْ نَسِيتُ كِتَابِي فِي الْبَيْتِ

Kitabımı evdə unutmuşam