Bina və İrab Haqqında

فِي الْبِنَاءِ وَ الْإِعْرَابِ

وَ بَعْدَ بَيَانِ كُلِّ هَذِهِ الْأَشْيَاءِ لاَ تَعْسُرُ عَلَيْكَ مَعْرِفَةُ الْمُعْرَبِ وَ الْمَبْنِيِّ. فَإِنَّ الْمُعْرَبَ: مَا تَغَيَّرَ حَالُ آخِرِهِ لَفْظًا أَوْ تَقْدِيرًا بِسَبَبِ تَغَيُّرِ الْعَوَامِلِ. وَ الْمَبْنِيَّ؛ مَا لَزِمَ آخِرُهُ حَالَةً وَاحِدَةً لِغَيْرِ عَامِلٍ وَ لاَ اعْتِلاَلٍ

وَ بَعْدَ və sonrasında, بَيَانِ كُلِّ هَذِهِ الْأَشْيَاءِ bu şeylərin hamısının izahı, لاَ تَعْسُرُ عَلَيْكَ sənə çətin olmaz, مَعْرِفَةُ الْمُعْرَبِ وَ الْمَبْنِيِّ mürəb və məbnini bilmək, فَإِنَّ الْمُعْرَبَ çünki mürəb isim; مَا elə bir isimdir ki; تَغَيَّرَ dəyişir, حَالُ آخِرِهِ o ismin sonunun hərəkə və ya sükun cinsindən halı, لَفْظًا أَوْ تَقْدِيرًا ləfzən və ya təqdirən, بِسَبَبِ تَغَيُّرِ الْعَوَامِلِ amillərin dəyişməsi səbəbindən, وَ الْمَبْنِيَّ məbni isim; مَا elə bir isimdir ki; لَزِمَ gərək olur, آخِرُهُ o məbni ismin sonu, حَالَةً وَاحِدَةً sükun və ya hərəkə cinsindən tək bir hal üzərində olması, لِغَيْرِ عَامِلٍ bir amil olmadan, وَ لاَ اعْتِلاَلٍ və ya bir i’lâl əməli olmadan.

Bina və İrab Haqqında

İrab və bina haqqında edilən bütün izahlardan sonra artıq sənə mürəb və məbni ismini bilmək çətin olmaz. Çünki mürəb isim; Amillərin dəyişməsi səbəbindən ismin son hərfi və ya hərəkəsinin ləfzən və ya təqdirən dəyişməsi ilə yaranan isimdir. Məbni isim isə; Bir amil olmadan və ya bir i’lâl əməli olmadan ismin son hərfi və ya hərəkəsinin sükun, fatha, dammə və ya kəsrə üzərində tək bir halda qalması vacib olan isimdir.

Xülasə

شَرِبَ زَيْدٌ

نَظَرْتُ زَيْدًا

تَكَلَّمْتُ مَعَ زَيْدٍ

Misallarında زَيْدْ ləfzı amillərin -ki onlar شَرِبَ və نَظَرْتُ və مَعَ ləfzləridir- dəyişməsi nəticəsində زَيْدٌ və زَيْدًا və زَيْدٍ olmuşdur. زَيْدٌ və زَيْدًا və زَيْدٍ ləfzlərinin sonları, amillərin dəyişməsi nəticəsində dəyişdiyi üçün زَيْدْ ləfzına mürəb isim, زَيْدْ ləfzında meydana çıxan dammə, fatha və kəsrəyə də irab və ya irab alaməti deyilir. كَمْ və مَنْ və حَيْثُ və مُنْذُ və أَمْسِ və هَؤُلاَءِ və أَيْنَ və كَيْفَ kimi sükun, dammə, kəsrə və ya fatha üzərində məbni olan isimlər də hər hansı bir amil olmadan və ya bu ləfzlərdə hər hansı bir i’lâl əməli olmadan özlərinə məxsus tək bir hərəkə və ya sükun üzərində məbni olmuşlar. هَذَا və ya كَمْ kimi ləfzlərə amil olan بِ hərfi-cərr daxil olsa belə -بِهَذَا və ya بِكَمْ kimi- yenə də o amil ləfzən i’malini həyata keçirə bilməz.