Bina'nın Lüğəvi Mənası

اللُغَتْدَا بِنَا SÖZÜNÜN MƏNASI

اللُغَتْدَا بِنَا SÖZÜNÜN MƏNASI BUDUR; BİR ŞEYİN BAŞQA BİR ŞEYİN ÜZƏRİNƏ ELƏ BİR ŞƏKİLDƏ QOYULMASI Kİ, BU ŞƏKİLLƏ SÜBUT VƏ LÜZUM QƏSD EDİLİR.

Bina sözünün lugətdəki mənasına gəldikdə, bu belədir: bir şeyin başqa bir şeyin üzərinə elə bir cəhət üzrə qoyulması ki, bu cəhətlə sabitlik və lazım olma məqsəd edilir.

Bina sözünün lugəvi mənası

Bina sözünün lugətdəki mənası belədir: "Bir şeyin başqa bir şeyin üzərinə, müəyyən bir cəhət üzrə qoyulmasıdır ki, həmin cəhətlə sabitlik və lüzum məqsəd edilir." Yəni, bir hərəkənin mebni bir ismin üzərinə qoyulması, həmin ismdə o hərəkənin sabit və lazım olması ilə bağlıdır. Buna görə də, o hərəkə və ya sükun, həmin mebni isimdə daim mövcud olur. O hərəkənin və ya sükunun həmin mebni isimdə sabit olması, onun mebni isim olmasının lüzumundan irəli gəlir. Başqa sözlə, o isim mebni olduğu üçün o hərəkə və ya sükun həmin ismə lazımdır və həmişə o isimdə sabit qalır. Mebni bir ismin üzərinə verilən hərəkə və ya sükunun verilmə səbəbi məhz budur.

Məsələn, harfi-cərlərdən olan مِنْ harfi-cəri mebni bir kəlmədir. Bu harfin sonunda olan sükun heç bir amil tərəfindən əmələ gəlmir. Bu sükun həmin harfin mebni olma şərtini yerinə yetirmək üçün lazımdır və bu sükun həmişə bu kəlmədə olduğu üçün onda sabit qalır. Min harfini götürsək; Şərhçinin "bir şeyi" yəni sükunu, "bir şeyin üzərinə qoymaq" məsələn min harfinə qoymaq, "bir cəhət üzrə" yəni elə bir məqsəd üzrə ki, "o cəhətdən sabitlik və lüzum məqsəd edilir" yəni həmin məqsədlə min harfinə sükunun sabit və lazım olduğu nəzərdə tutulur, deməsi bunu ifadə edir. Nəticədə, min harfinin sükunu lazım olan bir sükundur, onda sabit olan bir sükundur və bu səbəbdən də sükun üzərində mebnidir. Bundan əlavə, mebni olması onun irabdan məhalli olmadığı deməkdir.