Nakis Feillərin İsm-i Faili

اِسْمُ الْفَاعِلِ; رَامٍ.. və s., əsli Rَامِيٌ idi, sonra y hərfi rəf və cər hallarında sakinləşdirildi, sonra iki sakin birləşdiyinə görə silindi və y hərfi nəsb halında sakinləşdirilmir, çünki nəsb əlaməti yüngüldür, yəni fətədir. Rَامُونَ sözünün əsli; رَامِيُونَ idi, y hərfi sakinləşdirildi, sonra iki sakin birləşdiyinə görə silindi, sonra mim hərfi vavın damməsini tələb etdiyinə görə dammələndi. Əgər təzniyyəni özünə əlavə etsən, belə deyirsən; رَامِيَايَ rəf halında və رَامِيَيَّ nəsb və cər hallarında, onların əlamətləri izafət y'sinə idqam edilir. Əgər cəmi özünə əlavə etsən, belə deyirsən; رَامِيَّ bütün hallarda. Əsli isə rəf halında; رَامُوِيَ idi, sonra idqam olundu, çünki eyni cinsdən iki hərf birləşdi və bu da illət səbəbindəndir.

اِسْمُ الْفَاعِلِ naqis fellərin müfrəd müzekker ism-i faili; رَامٍ "atıcı, atan" şəklindədir, əsli isə; رَامِيٌ idi, y hərfi rəf və cər hallarında sakinləşdirildi, sonra iki sakin birləşdiyinə görə silindi, y hərfi nəsb halında sakinləşdirilmir, çünki nəsb əlaməti yüngüldür, yəni o əlamət fətədir. Rَامُونَ "atanlar, atıcılar" sözünün əsli; رَامِيُونَ idi, y hərfi sakinləşdirildi, sonra iki sakin birləşdiyinə görə silindi, sonra mim hərfi vavın damməsini tələb etdiyinə görə dammələndi. Əgər təzniyyəni özünə əlavə etsən; belə deyirsən; رَامِيَايَ "o ikisi mənə atandır" kimi, rəf halında, رَامِيَيَّ deyirsən; nəsb və cər hallarında, nəsb və cər əlamətləri (y hərfi) izafət y'sinə idqam edilir. Əgər cəmi özünə əlavə etsən, belə deyirsən; رَامِيَّ deyirsən, bütün hallarda. Bu رَامِيَّ sözünün əsli; rəf halında; رَامُوِيَ idi, sonra idqam olundu, çünki eyni cinsdən iki hərf birləşdi və bu illət səbəbindəndir.

Mətnin Ümumi Mənası: Naqis fellərin ism-i faili يَرْمِي felindən رَامٍ şəklində gəlir. Əsli رَامِيٌ olub, rəf və cər hallarında y hərfi sakinləşdirilmiş və sonra iki sakin birləşdiyinə görə silinmişdir. Rəf halında رَامِيٌ sözündə dammə y hərfinə ağır gəlir və y hərfi sakinləşdirilir, daha sonra tenvin ilə sakin y hərfi iki sakin birləşdirir və y hərfi silinir, tenvin mim hərfinin altına yazılır. Cər halında رَامِيٌ felinin sonu vakfi olmalıdır. Tıpkı emr-i hazır kimi, buna görə də y hərfi sakinləşdirilir, sonrasında tenvin ilə iki sakin birləşəndə rəf halındakı kimi olur. Lakin nəsb halında رَامِيٌ felindəki y, nəsb əlaməti olan fətənin yüngül olması səbəbindən sakinləşdirilmir.

Cəmi müzəkkər ism-i fail olan رَامُونَ feilinin əsli isə رَامِيُونَ şəklindədir. رَامِيُونَ feilindəki ya hərfi sakit edildikdən sonra ictimai sakinəyn səbəbindən hazf olunur. Sonra isə vav damməni istədiyi üçün dammələnir.

Əgər naqis feillərdən gələn təsniyə ism-i faili özünə izafə etsən, rəf halında رَامِيَايَ deyirsən, nəsb və cərr əlaməti olan ya ilə izafə ya’sının idqamı ilə nəsb və cərr halında isə رَامِيَيَّ deyirsən.

Əgər cəmi ism-i faili özünə izafə etsən, bütün hallarda (rəf, nəsb və cərr) رَامِيَّ deyirsən. رَامِيَّ ləfzinin rəf halındakı əsli رَامُوِيَ şəklində idi və ilət olmaq baxımından eyni cinsdən iki hərfin bir araya toplanması səbəbindən idqam əməliyyatı aparıldı. Yəni رَامُوِيَ sözündə vav hərfi hərəkəsini ma qablinə verib ya oldu və ləfz رَامِييَ oldu. Birincisi sakit, ikincisi fəthəli olan ya hərfləri idqam olundu və رَامِيَّ oldu.

Cəmi	Təsniyə	Müfrəd	İsm-i Fail
رَامُونَ	رَامِيَانِ	رَامٍ	Müzəkkər Musahhah
رُمَّاءُ			Cəmi Müzəkkər Mükəssər
رَامِيَاتٌ	رَامِيَتَانِ	رَامِيَةٌ	Müənnəs Musahhah
رَوَامٍ			Cəmi Müənnəs Mükəssər