p. Şərt Hərfləri

حُرُوفُ الشَّرْطِ

حُرُوفُ الشَّرْطِ؛ إِنْ və لَوْ və أَمَّا. فَإِنْ; gələcək zaman üçün və əgər keçmiş fildə işlənərsə də. وَ لَوْ; keçmiş zaman üçün və əgər gələcək fildə işlənərsə də. Şərt və cəza fılləri həm keçmiş, həm də indiki zaman formasında gələ bilər. Onlardan biri keçmiş, digəri indiki zaman formasında da ola bilər. Əgər hər ikisi keçmiş zamanda olarsa, cəzm olmaz, çünki keçmiş fıl məbnidir. Əgər hər ikisi indiki zamanda olarsa və ya birincisi indiki zamanda olarsa, cəzm edilir, məsələn; إِنْ تُكْرِمْنِي أُكْرِمْكَ və إِنْ تُكْرِمْنِي أَكْرَمْتُكَ. Əgər cəza fıli indiki zamanda, şərt fıli isə keçmiş zamanda olarsa, indiki zaman fılində həm ref, həm də cəzm caizdir, məsələn; إِنْ ضَرَبْتَنِي أَضْرِبْكَ

حُرُوفُ الشَّرْطِ şərt hərfləri, إِنْ in, لَوْ lev, أَمَّا emma’dır. فَإِنْ in-i şərtiyyəyə gəlincə; gələcək (muzari) zaman üçün, وَ لَوْ دَخَلَ əgər daxil olsa belə, keçmiş fildə, وَ لَوْ; levə gəlincə; keçmiş zaman üçün, وَ إِنْ دَخَلَ əgər daxil olsa belə, gələcək yəni muzari fildə, وَ يَجِيءُ və gəlir, şərt və cəza fılləri, iki keçmiş və ya iki indiki zaman formasında, وَ يَجِيءُ أَحَدُهُمَا və onlardan biri, keçmiş olaraq, digəri indiki zaman olaraq, فَإِنْ كَانَا مَاضِيَيْنِ əgər ikisi də keçmiş olarsa, cəzm edilmir, çünki keçmiş fıl məbnidir, وَ إِنْ كَانَا مُضَارِعَيْنِ əgər ikisi də indiki zamanda olarsa, ya da birincisi indiki zamanda olarsa, cəzm edilir, misalı belədir; إِنْ تُكْرِمْنِي أُكْرِمْكَ "Əgər mənə hörmət etsən, mən də sənə edərəm" və إِنْ تُكْرِمْنِي أَكْرَمْتُكَ "Əgər mənə hörmət etsən, mən də sənə etmişəm", وَ إِنْ كَانَ الْآخَرُ və digəri, yəni cəza fıli, indiki zamanda, və birincisi, yəni şərt fıli keçmiş olarsa, indiki zaman fılində həm ref, həm də cəzm caizdir, misalı belədir; إِنْ ضَرَبْتَنِي أَضْرِبُكَ "Əgər mənə vursan, mən də sənə vuraram" və ya أَضْرِبْكَ ola bilər,

Şərt Hərfləri

Şərt hərfləri إِنْ və لَوْ və أَمَّا ‘dır.

إِنْ

لَوْ

أَمَّا

İn, əgər keçmiş feilinin əvvəlinə gəlsə belə, indiki zaman üçün işlədilir. Lev, əgər indiki zaman feilinə gəlsə belə, keçmiş zaman üçün işlədilir.

Şərt və cəza feilləri iki indiki zaman və ya iki keçmiş zaman feil kimi gələ bilər. Yəni şərt feili keçmiş və ya indiki zaman, cəza feili keçmiş və ya indiki zaman ola bilər. Şərt feili keçmiş, cəza feili indiki zaman kimi də gələ bilər. Əgər hər ikisi də keçmiş zaman kimi gələrsə, o zaman cəzmə ehtiyac yoxdur, çünki keçmiş feil mebnidir. Əgər şərt və cəza feillərinin hər ikisi də indiki zaman kimi gələrsə və ya şərt feili indiki zaman, cəza feili keçmiş zaman kimi gələrsə, o zaman indiki zaman feili cəzm edilir, misal:

إِنْ تُكْرِمْنِي أُكْرِمْكَ

"Əgər mənə ikram etsən, mən də sənə edərəm" ifadəsində إِنْ şərt hərfidir, تُكْرِمُ şərt və أُكْرِمُ isə cəza feili olub hər ikisi də indiki zamandır.

إِنْ تُكْرِمْنِي أَكْرَمْتُكَ

"Əgər mənə ikram etsən, mən də sənə edərəm" ifadəsində إِنْ şərt hərfidir, تُكْرِمُ indiki zaman şərt feili və أَكْرَمَ keçmiş zaman cəza feilidir.

Əgər şərt feili keçmiş, cəza feili isə indiki zaman olarsa, o zaman indiki zaman feilinin ref və cəzm edilməsi caizdir, misal:

إِنْ ضَرَبْتَنِي أَضْرِبُكَ

"Əgər mənə vursan, mən də sənə vuraram" ifadəsində إِنْ şərt hərfi, ضَرَبْتَ keçmiş zaman şərt feili, أَضْرِبُ isə ref ilə indiki zaman cəza feilidir və أَضْرِبْ kimi cəzm edilməsi də caizdir.