Ətif Hərfləri 3

حُرُوفُ الْعَطْفِ ٣

وَ ƏM də iki şeydən birinə və ya şeylərə mübhəm şəkildə aid olur, lakin ƏM iki hissəyə bölünür; birləşən və ayrılan. Birləşən ƏM yalnız istifhamda, həmzə ilə birlikdə işlənir, ondan sonra iki bərabər iş gəlir və digəri həmzədən sonra gəlir. Məsələn: أَ زَيْدٌ عِنْدَكَ أَمْ عَمْرٌو – "Sənin yanında Zeyd mi, yoxsa Amr mı?" Ayrılan ƏM isə "bəl" və həmzə mənasındadır və həm istifhamda, həm də xəbər cümlələrində işlənir. Məsələn: أَ زَيْدٌ عِنْدَكَ أَمْ عِنْدَكَ عَمْرٌو – "Sənin yanında Zeyd mi, yoxsa Amr mı?" və ya إِنَّهَا لَإِبِلٌ أَمْ شَاءٌ – "Bu dəvədir, yoxsa qoyundur?" O və ƏM arasındakı fərq isə belədir: أَ زَيْدٌ عِنْدَكَ أَوْ عَمْرٌو – "Sənin yanında Zeyd mi, ya Amr mı?" və أَ زَيْدٌ عِنْدَكَ أَمْ عَمْرٌو – "Sənin yanında Zeyd mi, yoxsa Amr mı?" Birincidə sən bilmirsən ki, onların ikisindən biri muhatabın yanında varmı, ona görə də soruşursan ki, hansısı muhatabın yanındadır. İkincidə isə sən bilirsən ki, onların ikisindən biri muhatabın yanındadır, lakin tam olaraq hansının olduğunu bilmirsən, ona görə də muhatabdan dəqiqləşdirmə tələb edirsən.

وَ ƏM atıf hərfinə gəldikdə; أَيْضًا əvvəlki imma və ev kimi, لِأَحَدِ الشَّيْئَيْنِ iki şeydən biri üçün, أَوِ الْأَشْيَاءِ və ya daha çox, مُبْهَمًا hökmdə mübhəm olan, إِلاَّ أَنَّ أَمْ lakin ƏM atıfı, ev və imma’dan fərqli olaraq, عَلَى قِسْمَيْنِ iki hissəyə ayrılır; مُتَّصِلَةٌ وَ مُنْقَطِعَةٌ – birləşən və ayrılan olmaqla, فَأَمِ الْمُتَّصِلَةُ birləşən ƏM atıfına gəldikdə; لاَ تَقَعُ yalnız istifhamda, həmzə ilə birlikdə işlənir, يَلِيهَا ƏM-dən sonra iki bərabər iş gəlir, وَ الْآخَرُ الْهَمْزَةَ və digəri həmzədən sonra gəlir, نَحْوُ misal: أَ زَيْدٌ عِنْدَكَ أَمْ عَمْرٌو – "Sənin yanında Zeyd mi, yoxsa Amr mı?" وَ الْمُنْقَطِعَةُ ayrılan ƏM atıfına gəldikdə; بِمَعْنَى بَلْ وَ الْهَمْزَةِ istifham həmzəsi və "bəl" atıfı mənasındadır, وَ تَقَعُ قِيهِ istifhamda işlənir, وَ فِي الْخَبَرِ və xəbər cümlələrində işlənir, نَحْوُ قَوْلِكَ istifham üçün misal: أَ زَيْدٌ عِنْدَكَ أَمْ عِنْدَكَ عَمْرٌو – "Sənin yanında Zeyd mi, yoxsa Amr mı?" və xəbər üçün misal: إِنَّهَا لَإِبِلٌ أَمْ شَاءٌ – "Bu dəvədir, yoxsa qoyundur?" وَ الْفَرْقُ fərq, بَيْنَ أَوْ وَ أَمْ ev və ƏM arasında, فِي قَوْلِكَ sənin sözündə, أَ زَيْدٌ عِنْدَكَ أَوْ عَمْرٌو – "Sənin yanında Zeyd mi, ya Amr mı?" və أَ زَيْدٌ عِنْدَكَ أَمْ عَمْرٌو – "Sənin yanında Zeyd mi, yoxsa Amr mı?" Birincidə sən bilmirsən ki, onların ikisindən biri muhatabın yanında varmı, ona görə də soruşursan ki, hansısı muhatabın yanındadır. İkincidə isə sən bilirsən ki, onların ikisindən biri muhatabın yanındadır, lakin tam olaraq hansının olduğunu bilmirsən, ona görə də muhatabdan dəqiqləşdirmə tələb edirsən.

Atıf Herfləri 3

Em-i atıfa da, əvvəlki ev və imma atıf herfləri kimi, hökmü gizli olan iki və ya daha çox şeydən birində hökmü təsdiq etmək üçün istifadə olunur. Lakin em, ev və imma’dan fərqli olaraq, muttasıl və munkatı’ olmaq üzrə iki yerə bölünür. Muttasıl em-i atıfa’ya gəldikdə; yalnız həmzəli istifhamda işlədilir və em-i atıfa’dan sonra bərabər olan iki işdən biri gəlir, həmzədən sonra isə digər iş gəlir. Misal belədir:

أَ زَيْدٌ عِنْدَكَ أَمْ عَمْرٌو

"Yanında Zeyd var, yoxsa Amr?" kimi.

Munkatı’ em-i atıfa’ya gəldikdə; istifham həmzəsi və bel atıf herfi mənasındadır. İstifhamda və xəbər cümlələrində işlədilir, istifham cümləsinə misal:

أَ زَيْدٌ عِنْدَكَ أَمْ عِنْدَكَ عَمْرٌو

"Yanında Zeyd var, yoxsa Amr?" kimi.

Xəbər cümləsinə misal:

إِنَّهَا لَإِبِلٌ أَمْ شَاءٌ

"O dəvədirmi, yoxsa qoyundur?" kimi.

Ev və em atıf herfləri arasındakı fərq sənin bu sözlərində olduğu kimidir:

أَ زَيْدٌ عِنْدَكَ أَوْ عَمْرٌو

"Yanında Zeyd var, ya Amr?" və,

أَ زَيْدٌ عِنْدَكَ أَمْ عَمْرٌو

"Yanında Zeyd var, yoxsa Amr?" kimi.

Birinci cümlədə sən qarşı tərəfin yanında kimin olduğunu bilmirsən. Buna görə də soruşursan. İkinci cümlədə isə qarşı tərəfin yanında olan iki nəfərdən birinin olduğunu bilirsən, lakin kim olduğunu bilmirsən və buna görə də qarşı tərəfdən müəyyənləşdirib açıqlamasını istəyirsən.

Birinci cümlədə qarşı tərəfin yanında kimin olduğunu bilmirsən. Zeyd də ola bilər, Amr da. Lakin ikinci cümlədə birinin olduğunu dəqiq bilirsən, amma hansının olduğunu bilmirsən. Təbii ki, cavab olaraq müəyyənləşdirilmiş, dəqiq şəkildə Zeyd yanımdadır və ya Amr yanımdadır kimi bir cavab gözləyirsən.