İn-i Məksura və Ən-i Məftuhanın Feli

اَلْفِعْلُ الَّذِي تَدْخُلُ عَلَيْهَا إِنِ الْمَكْسُورَةُ وَ أَنِ الْمَفْتُوحَةُ

İn-i meksura və en-i meftuha daxil olan fel İn-i meksura muhaffefə daxil olan fel mütləq mübtəda və xəbər üzərinə daxil olan fellərdən olmalıdır. Məsələn: İN KƏNƏ ZEYDUN LƏKƏRİMƏN (Şübhəsiz Zeyd xeyirxahdır) və ya İN ZƏNƏNTUHU LƏQAYİMƏN (Onu şübhəsiz ayaqda sandım) kimi. Ləm bu felin xəbərinə lazımdır, fərq ortaya çıxsın deyə, in-i meksura ilə in-i nafiye arasındakı fərqi göstərmək üçün. En-i meftuha muhaffefə daxil olan fel üzərinə mütləq dörd hərfdən biri olmalıdır: QƏD (təqrib hərfi), SƏV (istikbal hərfi), SİN (istikbal hərfi) və NƏFY hərfi. Bu, en-i meftuha ilə en-i masdariyyə arasında fərqi göstərmək üçündür. En-i masdariyyə muzari felə nasb verir. Məsələn: ƏLİMTU ƏN QƏD XƏRƏCƏ ZEYDUN (Zeydin çıxmış olduğunu bildim), ƏLİMTU ƏN SƏYƏZRİBU (Onun vuracağını bildim), ƏLİMTU ƏN SƏVƏ YƏZRİBU (Onun vuracağını bildim), ƏLİMTU ƏN LƏM YƏXRUC (Onun çıxmadığını bildim), ƏLİMTU ƏN MƏ XƏRƏCƏ (Onun çıxmadığını bildim) kimi.

İn-i meksura muhaffefə daxil olan fel mütləq mübtəda və xəbər üzərinə daxil olan fellərdən olmalıdır. Məsələn: İN KƏNƏ ZEYDUN LƏKƏRİMƏN (Şübhəsiz Zeyd xeyirxahdır) və ya İN ZƏNƏNTUHU LƏQAYİMƏN (Onu şübhəsiz ayaqda sandım) kimi. Ləm bu felin xəbərinə lazımdır, fərq ortaya çıxsın deyə, in-i meksura ilə in-i nafiye arasındakı fərqi göstərmək üçün. En-i meftuha muhaffefə daxil olan fel üzərinə mütləq dörd hərfdən biri olmalıdır: QƏD (təqrib hərfi), SƏV (istikbal hərfi), SİN (istikbal hərfi) və NƏFY hərfi. Bu, en-i meftuha ilə en-i masdariyyə arasında fərqi göstərmək üçündür. En-i masdariyyə muzari felə nasb verir. Məsələn: ƏLİMTU ƏN QƏD XƏRƏCƏ ZEYDUN (Zeydin çıxmış olduğunu bildim), ƏLİMTU ƏN SƏYƏZRİBU (Onun vuracağını bildim), ƏLİMTU ƏN SƏVƏ YƏZRİBU (Onun vuracağını bildim), ƏLİMTU ƏN LƏM YƏXRUC (Onun çıxmadığını bildim), ƏLİMTU ƏN MƏ XƏRƏCƏ (Onun çıxmadığını bildim) kimi.

İn-i meksura və en-i meftuha daxil olan fel

Öz üzərinə muhaffef in-i meksura daxil olan feil, mübtəda və xəbər üzərinə daxil olan feillərdən olmalıdır, misal:

إِنْ كَانَ زَيْدٌ لَكَرِيمًا

"Şübhəsiz Zeyd ayaqdadır" və,

إِنْ ظَنَنْتُهُ لَقَائِمًا

"Onu şübhəsiz ayaqda sandım" kimi.

Bu feilin xəbərinə, in-i meksura ilə in-i nafiye qarışmasın deyə lam-ı tə’kid gətirilir.

Özünə bu dörd hərfdən: قَدْ və سَوْفَ və السِّينُ və nəfy hərfi ilə birlikdə olan feil üzərinə daxil olan muhaffef en-i meftuha üçün bu hərflərdən birinin olmaması mütləqdir. Bu hərflərin gəlməsinin səbəbi en-i meftuha ilə muzari feili nasb edən en-i masdariyyə ilə qarışmasın deyədir, misalları:

عَلِمْتُ أَنْ قَدْ خَرَجَ زَيْدٌ

"Zeydin getmiş olduğunu bildim" və,

عَلِمْتُ أَنْ سَيَضْرِبُ

"Onun vuracağını bildim" və,

عَلِمْتُ أَنْ سَوْفَ يَضْرِبُ

"Onun vuracağını bildim" və,

عَلِمْتُ أَنْ لَمْ يَخْرُجْ

"Onun çıxmadığını bildim" və,

عَلِمْتُ أَنْ مَا خَرَجَ

"Onun çıxmadığını bildim" kimi.