b. Filə bənzəyən hərflər

اَلْحُرُوفُ الْمُشَبَّهَةُ بِالْفِعْلِ

Fiilə bənzəyən hərflər: İNNƏ və ƏNNƏ həqiqət üçün, LƏKİNNƏ istidrak üçün, belə deyirsən: Zeyd mənə gəldi, lakin Amr gəlmədi. KƏƏNNƏ bənzətmə üçün, məsələn: Zeyd sanki aslandır. LEYTƏ arzu üçün, məsələn:

Kaş ki, gənclik bir gün geri dönə

və ona qocalığın etdiklərini xəbər verə

LƏƏLLƏ ümid üçün, məsələn: Ləəllə Zeyd gələr. İNNƏ (kesrə ilə) özündən sonrakı ilə cümlə, ƏNNƏ (fəthə ilə) isə özündən sonrakı ilə müfrəd olur.

Fiilə bənzəyən hərflərə gəlincə; İNNƏ və ƏNNƏ həqiqət üçün, LƏKİNNƏ istidrak (yəni anlaşılma) üçün, belə deyirsən: Zeyd mənə gəldi, lakin Amr gəlmədi. KƏƏNNƏ bənzətmə üçün, məsələn: Zeyd sanki aslandır. LEYTƏ arzu üçün, məsələn: Kaş ki, gənclik bir gün geri dönə və ona qocalığın etdiklərini xəbər verə. LƏƏLLƏ ümid üçün, məsələn: Ləəllə Zeyd gələr. İNNƏ (kesrə ilə) özündən sonrakı ilə cümlə, ƏNNƏ (fəthə ilə) isə özündən sonrakı ilə müfrəd olur.

Fiilə Bənzəyən Hərflər

Fiilə bənzəyən hərflər İNNƏ və onun bənzərləri adlanır. Bu ədatların amili, önlərinə aldıqları isimləri nəsb, xəbərlərini isə rəf edir. İNNƏ və ƏNNƏ həqiqət üçün, LƏKİNNƏ istidrak üçün, misal:

Zeyd mənə gəldi, lakin Amr gəlmədi

"Zeyd mənə gəldi, lakin Amr gəlmədi" kimi.

KƏƏNNƏ bənzətmə üçün, misal:

Zeyd sanki aslandır

"Zeyd sanki aslandır" kimi.

LEYTƏ arzu üçün, misal:

أَلاَ لَيْتَ الشَّبَابَ يَعُودُ يَوْمًا

فَأُخْبِرَهُ بِمَا فَعَلَ الْمَشِيبُ

"Kaş ki cavanlıq bir gün geri qayıtsa, ona qocalığın etdiklərini xəbər verə bilsəm" kimi.

لَعَلَّ ümid üçün işlədilir, misal üçün:

لَعَلَّ زَيْدًا يَجِيءُ

"Ümid edilir ki, Zeyd gələr" kimi.

İnne-i maksura, yəni إِنَّ, özündən sonrakılarla birlikdə cümlədir. Enne-i meftuha, yəni أَنَّ, özündən sonrakılarla birlikdə müfrəddir.

Filə bənzəyən hərflər
Təhqiq üçün	إِنَّ
Təhqiq üçün	أَنَّ
İstidrək üçün	لَكِنَّ
Təşbih üçün	كَأَنَّ
Təmməni üçün	لَيْتَ
Tərəcci üçün	لَعَلَّ

فَاكْسِرْ فِي مَظَانِّ الْجُمَلِ وَ افْتَحْ فِي مَظَانِّ الْمُفْرَدَاتِ

فَاكْسِرْ və elif-nun ان maddəsini kesrelə, yəni إِنَّ et, فِي مَظَانِّ الْجُمَلِ cümlələrin yerində, yəni cümlə kimi gələndə, وَ افْتَحْ və fethələ, yəni أَنَّ et, فِي مَظَانِّ الْمُفْرَدَاتِ müfrədlərin yerində, yəni müfrəd kimi gələndə.

Mətnin ümumi mənası: Elif-nun maddəsini cümlə yerində gələndə kesrelə, müfrədlərin yerində gələndə isə fethələ.