Meczum Muzari Fel

فِعْلُ الْمُضَارِعِ الْمَجْزُومِ

وَ انْجِزَامُهُ بِخَمْسَةِ أَحْرُفٍ؛ لَمْ، نَحْوُ؛ لَمْ يَخْرُجْ وَ لَمَّا، نَحْوُ؛ لَمَّا يَحْضُرْ، وَ لاَمُ الْأَمْرِ، نَحْوُ؛ لِيَضْرِبْ، وَ لاَءُ النَّهْيِ، نَحْوُ؛ لاَ تَفْعَلْ، وَ إِنِ الشَّرْطِيَّةُ، نَحْوُ؛ إِنْ تُكْرِمْنِي أُكْرِمْكَ وَ بِتِسْعَةِ أَسْمَاءٍ مُتَضَمِّنَةٍ لِمَعْنَى إِنْ وَ هِي: مَنْ، نَحْوُ؛ مَنْ يُكْرِمْنِي أُكْرِمْهُ، وَ مَا، نَحْوُ قَوْلِهِ تَعَالَى؛ وَ مَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللهِ هُوَ خَيْرًا وَ أَعْظَمَ أَجْرًا المزمل ٢٠، وَ أَيٌّ، نَحْوُ؛ أَيُّهُمْ يَأْتِنِي أُكْرِمْهُ وَ أَيْنَ، نَحْوُ؛ أَيْنَ تَكُنْ أَكُنْ وَ مَتَى، نَحْوُ؛ مَتَى تَخْرُجْ أَخْرُجْ وَ حَيْثُمَا، نَحْوُ؛ حَيْثُمَا تَقْعُدْ أَقْعُدْ وَ إِذْمَا، نَحْوُ؛ إِذْمَا تَدْخُلْ أَدْخُلْ وَ أَنَّى، نَحْوُ؛ أَنَّى تَقُمْ أَقُمْ وَ مَهْمَا، نَحْوُ؛ مَهْمَا تَصْنَعْ أَصْنَعْ

وَ انْجِزَامُهُ və yəni muzari feilinin cəzm halı, بِخَمْسَةِ أَحْرُفٍ aşağıda sadalanan beş hərflə olur, لَمْ və cehd-i mutlaq olan lem, نَحْوُ Məsələn; لَمْ يَخْرُجْ “Çıxmadı” və وَ لَمَّا və cehd-i mustağraq olan lemma, نَحْوُ Məsələn; لَمَّا يَحْضُرْ “Hələ hazır olmadı” kimi, وَ لاَمُ الْأَمْرِ və əmr lâmı, نَحْوُ Məsələn; لِيَضْرِبْ “Vursun” kimi, وَ لاَءُ النَّهْيِ və qadağan edən lâ, نَحْوُ Məsələn; لاَ تَفْعَلْ “Etmə” kimi, وَ إِنِ الشَّرْطِيَّةُ və şərt bildirən in, yəni şərt edatı, نَحْوُ Məsələn; إِنْ تُكْرِمْنِي أُكْرِمْكَ “Əgər mənə ikram etsən, mən də sənə ikram edərəm” kimi, وَ بِتِسْعَةِ أَسْمَاءٍ مُتَضَمِّنَةٍ və muzari feilini cəzm edən aşağıdakı doqquz edat da in mənasını özündə saxlayır, لِمَعْنَى إِنْ yəni şərt in-in mənasını, وَ هِي: bu doqquz edat bunlardır; مَنْ “Kim?”, نَحْوُ Məsələn; مَنْ يُكْرِمْنِي أُكْرِمْهُ “Kim mənə ikram etsə, mən də ona ikram edərəm” kimi, وَ مَا “Nə, nəyi”, نَحْوُ قَوْلِهِ تَعَالَى; Məsələn Allah-Təalanın bu sözündə; مَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللهِ هُوَ خَيْرًا وَ أَعْظَمَ أَجْرًا “Özünüz üçün xeyirdən nə təqdim etsəniz, Allah yanında onu daha xeyirli və böyük bir mükafat olaraq taparsınız” Müzzəmmil 20, وَ أَيٌّ “Hans(ı), hansı biri”, نَحْوُ Məsələn; أَيُّهُمْ يَأْتِنِي أُكْرِمْهُ “Onlardan hansı mənə gəlsə, ona ikram edərəm” kimi, وَ أَيْنَ “Harada”, نَحْوُ Məsələn; أَيْنَ تَكُنْ أَكُنْ “Harada olsan, mən də oradayam & Harada olsan, mən də orada olaram” kimi, وَ مَتَى “Nə vaxt”, نَحْوُ Məsələn; مَتَى تَخْرُجْ أَخْرُجْ “Nə vaxt çıxsan, mən də çıxaram & Çıxdığın zaman çıxaram” kimi, وَ حَيْثُمَا “Harada, hara, nə vaxt”, حَيْثُمَا تَقْعُدْ أَقْعُدْ “Harada (hara, nə vaxt) otursan, mən də oturaram” kimi, وَ إِذْمَا “Nə vaxt, nə zaman..”, نَحْوُ Məsələn; إِذْمَا تَدْخُلْ أَدْخُلْ “Nə vaxt girsən, mən də girərəm & Girdiyin zaman girərəm” kimi, وَ أَنَّى “Harada”, نَحْوُ Məsələn; أَنَّى تَقُمْ أَقُمْ “Harada qalxsan, mən də qalxaram” kimi, وَ مَهْمَا “Nə”, نَحْوُ Məsələn; مَهْمَا تَصْنَعْ أَصْنَعْ “Nə etsən, mən də onu edərəm & Nə etsən edərəm” kimi,

Məczum Muzari Feil

5 edat ilə muzari feil cəzm olunur. Bunlar; cehd-i mutlaq edatı lem, cehd-i mustağraq edatı lemma, lâm ul-əmr, lâ un-nehy və in-i şərtiyyədir. İn-i şərtiyyə mənasında olan (o mənanı özündə saxlayan) bu 9 edat da muzari feilini cəzm edir, bunlar; men, mâ, eyyu, eyne, metâ, haysumâ, izmâ, ennâ, mehmâ kimidir. Ardıcıllıqla misallarına baxaq;

لَمْ يَخْرُجْ

“Çıxmadı” və,

لَمَّا يَحْضُرْ

“Hələ hazır olmadı” və,

لِيَضْرِبْ

“Vursun” və,

لاَ تَفْعَلْ

“Etmə” və,

إِنْ تُكْرِمْنِي أُكْرِمْكَ

“Əgər mənə ikram etsən, mən də sənə ikram edərəm” kimi. İlk 4 edat bir muzari feilini cəzm edir. Lakin in-i şərtiyyə və onun mənasını daşıyan 9 edat iki muzari feilini cəzm edir. Cəzm olunan ilk muzari feilinə şərt, ikincisinə isə cəza feili deyilir.

مَنْ يُكْرِمْنِي أُكْرِمْهُ

“Kim mənə ikram etsə, mən də ona ikram edərəm” və,

مَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللهِ هُوَ خَيْرًا وَ أَعْظَمَ أَجْرًا

“Özünüz üçün xeyirdən nə təqdim etsəniz, Allah yanında onu daha xeyirli və böyük bir mükafat olaraq taparsınız” və,

أَيُّهُمْ يَأْتِنِي أُكْرِمْهُ

“Onlardan hansı mənə gəlsə, ona ikram edərəm” və,

أَيْنَ تَكُنْ أَكُنْ

“Harada olsan, mən də oradayam & Harada olsan, mən də orada olaram” və,

مَتَى تَخْرُجْ أَخْرُجْ

“Nə vaxt çıxsan, mən də çıxaram & Çıxdığın zaman çıxaram” və,

حَيْثُمَا تَقْعُدْ أَقْعُدْ

“Harada (hara, nə vaxt) otursan, mən də oturaram” və,

إِذْمَا تَدْخُلْ أَدْخُلْ

“Nə vaxt girsən, mən də girərəm & Girdiyin zaman girərəm” və,

أَنَّى تَقُمْ أَقُمْ

“Harada qalxsan, mən də qalxaram” və,

مَهْمَا تَصْنَعْ أَصْنَعْ

“Nə etsən, mən də onu edərəm & Nə etsən edərəm” kimi.

1 Muzari Feilini Cəzm Edən Edatlar
Cehd-i Mutlaq	لَمْ
لَمْ يَلِدْ Doğmadı
Cehd-i Mustağrak	لَمَّا
لَمَّا يَكْتُبْ
Hələ Yazmadı
Əmr Lâmı	لاَمُ الْأَمْرِ
لِيُؤْمِنْ
İnansın
Qadağan Lâ'sı	لاَءُ النَّهْيِ
لاَ تَحْزَنْ
Kədərlənmə
2 Muzari Feilini Cəzm Edən Edatlar
Əgər, şərt	إِنْ
تَنْجَحْ تَجْتَهِدْ إِنْ cəza feili şərt feili in-i şərtiyyə müvəffəq olarsan çalışsan Əgər çalışsan, müvəffəq olarsan
Kim	مَنْ
يَنْجَحْ يَجْتَهِدْ مَنْ cəza feili şərt feili men-i şərtiyyə müvəffəq olar çalışsa Kim çalışsa, müvəffəq olar
Nə	مَا
تَحْصُدْ تَزْرَعْ مَا cəza feili şərt feili ma-i şərtiyyə biçərsən əksən Nə əksən, onu biçərsən
Hans(ı)	أَيُّ
أُكْرِمْ يَأْتِ أَيُّهُمْ cəza feili şərt feili eyyu şərtiyyə ikram edərəm gələrsə Onlardan hansı gələrsə (gəlsin) ikram edərəm
Harada	أَيْنَ
أَعِشْ تَعِشْ أَيْنَ cəza feili şərt feili eyne-i şərtiyyə yaşayaram yaşasan Harada yaşasan, orada yaşaram
Nə vaxt ki	مَتَى
أَمُتْ تَمُتْ مَتَى cəza feili şərt feili metâ-i şərtiyyə ölərəm ölərsən Nə vaxt ölsən, ölürəm
Harada olursa	حَيْثُمَا
أَقْعُدْ تَقْعُدْ حَيْثُمَا cəza feili şərt feili haysuma-i şərtiyyə oturaram otursan Harada otursan, orada oturaram
Hara olursa	إِذْمَا
أَخْرُجْ تَخْرُجْ إِذْمَا cəza feili şərt feili izmâ-i şərtiyyə çıxaram çıxsan Çıxdığında çıxaram
Harada	أَنَّى
أَسْكُنْ تَسْكُنْ أَنَّى cəza feili şərt feili ennâ-i şərtiyyə qalaram qalsan Harada qalsan, orada qalaram
Nə..	مَهْمَا
أَفْرُقْ تَفْرُقْ مَهْمَا cəza feili şərt feili mehmâ-i şərtiyyə ayrılaram ayrısan Nə vaxt ayrılsan, mən də ayrılaram