Mansub Muzari Fel
فِعْلُ الْمُضَارِعِ الْمَنْصُوبِ
وَ انْتِصَابُهُ بِأَرْبَعَةِ أَحْرُفٍ وَ هِيَ أَنْ، نَحْوُ؛ أُرِيدُ أَنْ أَخْرُجَ، وَ لَنْ، نَحْوُ؛ لَنْ يَضْرِبَ، وَ كَيْ، نَحْوُ؛ جِئْتُكَ كَيْ تُكْرِمَنِي، وَ إِذَنْ، نَحْوُ؛ إِذَنْ يَذْهَبَ. وَ يُنْصَبُ بِإِضْمَارِ أَنْ بَعْدَ خَمْسَةِ أَحْرُفٍ؛ حَتَّى، نَحْوُ؛ أَسْلَمْتُ حَتَّى أَدْخُلَ الْجَنَّةَ وَ سِرْتُ حَتَّى أَدْخُلَ الْبَلَدَ، وَ اللَّامُ، نَحْوُ؛ جِئْتُكَ لِتُكْرِمَنِي، وَ أَوْ بِمَعْنَى إِلَى، نَحْوُ؛ لَأَلْزَمَنَّكَ أَوْ تُعْطِيَنِي حَقِّي، وَ وَاوُ الْجَمْعِ، نَحْوُ؛ لاَ تَأْكُلِ السَّمَكَةَ وَ تَشْرَبَ اللَّبَنَ، وَ الْفَاءُ فِي جَوَابِ الْأَشْيَاءِ السِّتَّة: اَلْأَمْرِ، نَحْوُ؛ اِيتِنِي فَأُكْرِمَكَ، وَ النَّهْيِ، كَقَوْلِهِ تَعَالَى؛ وَ لاَ تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي سورة طه ٨١، وَ النَّفْيِ، نَحْوُ؛ مَا تَأْنِينَا فَتُحَدِّثَنَا، وَ الْإِسْتِفْهَامِ، نَحْوُ؛ هَلَ أَسْأَلُكَ فَتُجِيبَنِي، وَ التَّمَنِّي، نَحْوُ؛ لَيْتَنِي عِنْدَكَ فَأَفُوزُ، وَ الْعَرْضِ، نَحْوُ؛ أَلاَ تَنْزِلُ بِنَا فَتُصِيبَ خَيْرًا
وَ انْتِصَابُهُ və muzari feilinin mensub halına gəlməsi; بِأَرْبَعَةِ أَحْرُفٍ dörd hərfin muzari feilə təsir etməsi ilə muzari feil mensub olur, وَ هِيَ bu hərflər; أَنْ en-i masdariyyə, Nəhu misalı belədir; أُرِيدُ أَنْ أَخْرُجَ “Çıxmağımı istəyirəm” kimi, وَ لَنْ və təkidli gələcəkdə inkar edatı olan len, Nəhu misalı belədir; لَنْ يَضْرِبَ “Heç vaxt vurmayacaq” kimi, وَ كَيْ və səbəb bildirən key, Nəhu misalı belədir; جِئْتُكَ كَيْ تُكْرِمَنِي “Mənə ikram etməyin üçün sənə gəldim” kimi, وَ إِذَنْ və cavab və cəza bildirən izən, Nəhu misalı belədir; إِذَنْ يَذْهَبَ “O halda, gedər” kimi. وَ يُنْصَبُ və muzari feil mensub olur, بِإِضْمَارِ أَنْ yuxarıda sadalanan mensub edən edatlardan en-i masdariyyənin gizli olması ilə, بَعْدَ خَمْسَةِ أَحْرُفٍ bu beş hərfdən sonra: حَتَّى hətta-i intiha və ya səbəbiyyə, Nəhu misalı belədir; intiha mənası: أَسْلَمْتُ حَتَّى أَدْخُلَ الْجَنَّةَ “Cənnətə girənə qədər təslim oldum” və səbəbiyyə mənası: سِرْتُ حَتَّى أَدْخُلَ الْبَلَدَ “Şəhərə girmək üçün yürüdüm & Yürüdüm ki şəhərə girim” kimi, وَ اللَّامُ və lam hərfi, Nəhu misalı belədir; جِئْتُكَ لِتُكْرِمَنِي “Mənə ikram etməyin üçün sənə gəldim” kimi, وَ أَوْ بِمَعْنَى إِلَى və ilâ mənasında olan ev, Nəhu misalı belədir; لَأَلْزَمَنَّكَ أَوْ تُعْطِيَنِي حَقِّي “Haqqımı verənə qədər iki əlim yaxanda & Səni buraxmayacağam ya da haqqımı mənə ver” kimi, وَ وَاوُ الْجَمْعِ və vav ul-cəmi, birləşdirmə vavı, ya da vav ul-maiyyə, birlik vavı, Nəhu misalı belədir; لاَ تَأْكُلِ السَّمَكَةَ وَ تَشْرَبَ اللَّبَنَ “Balıq yeyib süd içmə & Balıq və südü birlikdə yeyib içmə” kimi, وَ الْفَاءُ və fa, جَوَابِ الْأَشْيَاءِ السِّتَّة gələcək olan altı sözün cavabında gələn fa-i cevabiyyə, اَلْأَمْرِ birincisi əmr'dən sonra, Nəhu misalı belədir; اِيتِنِي فَأُكْرِمَكَ “Mənə gəl ki, mən də sənə ikram edim” və وَ النَّهْيِ ikincisi qadağadan sonra, Nəhu misalı belədir; كَقَوْلِهِ تَعَالَى Allahın bu sözündə olduğu kimi; وَ لاَ تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي “Orada azğınlıq etməyin, yoxsa qəzəbim sizə olar” Taha 81, وَ النَّفْيِ və üçüncüsü inkar'dan sonra, Nəhu misalı belədir; مَا تَأْنِينَا فَتُحَدِّثَنَا “Bizə gəlmədin ki, necə danışaq & Bizə heç gəlməzsən ki, gəlsən də bizimlə danışmazsan” kimi, وَ الْإِسْتِفْهَامِ dördüncüsü sualdan sonra, Nəhu misalı belədir; هَلَ أَسْأَلُكَ فَتُجِيبَنِي “Sənə soruşanda, sənə soruşdum mu sən də mənə cavab verərsən” kimi, وَ التَّمَنِّي beşincisi arzu'dan sonra, Nəhu misalı belədir; لَيْتَنِي عِنْدَكَ فَأَفُوزُ “Kaş yanında olsam, o zaman xilas olaram” kimi, وَ الْعَرْضِ altıncısı təklif'dən sonra, Nəhu misalı belədir; أَلاَ تَنْزِلُ بِنَا فَتُصِيبَ خَيْرًا “Bizə insəydin ya! O halda bizə xeyir isabət edərdi” kimi.
Mansub Muzari Feil
Mansub muzari feilə gəldikdə, muzari feili bu dörd edat mensub edir, misalları;
أُرِيدُ أَنْ أَخْرُجَ
“Çıxmağımı istəyirəm” və,
لَنْ يَضْرِبَ
“Heç vaxt vurmayacaq” və,
جِئْتُكَ كَيْ تُكْرِمَنِي
“Mənə ikram etməyin üçün sənə gəldim” və,
إِذَنْ يَذْهَبَ
“O halda, gedər” ifadələrindəki أَنْ en-i masdariyyə, لَنْ təkidli gələcəkdə inkar, كَيْ səbəbiyyət və إِذَنْ şərt və cəza edatı.
| Muzari Feili Mensub Edənlər | |
| أَنْ | لَنْ |
| كَيْ | إِذَنْ |
Muzari feil aşağıda sadalanan beş sözdən, yəni hətta, lam hərfi, إِلَى mənasında olan أَوْ və vav-ı maiyyə, yəni birləşdirmə vavı və fa-i cevabiyyədən sonra gizli en ilə mensub olur. Fa-i cevabiyyə də adından göründüyü kimi 6 fərqli söz üçün cavab cümləsi üçün gəlir.
*Birincisi: Hətta-i intiha və ya hətta-i səbəbiyyədən sonra gələn muzari feil gizli en ilə mensub olur, misalı;
أَسْلَمْتُ حَتَّى أَدْخُلَ الْجَنَّةَ
“Cənnətə girənə qədər təslim oldum” və, səbəbiyyə mənası:
سِرْتُ حَتَّى أَدْخُلَ الْبَلَدَ
“Şəhərə girmək üçün yürüdüm & Yürüdüm ki şəhərə girim” kimi ki, təqdiri حَتَّى أَنْ أَدْخُلَ kimidir.
*İkincisi: Lam hərfindən sonra gələn muzari feil gizli en ilə mensub olur, misalı;
جِئْتُكَ لِتُكْرِمَنِي
“Mənə ikram etməyin üçün sənə gəldim” kimi ki, təqdiri لِأَنْ تُكْرِمَ kimidir.
*Üçüncüsü: إِلَى mənasında olan أَوْ sözündən sonra gələn muzari feil gizli en ilə mensub olur, misalı;
لَأَلْزَمَنَّكَ أَوْ تُعْطِيَنِي حَقِّي
“Haqqımı verənə qədər iki əlim yaxanda & Səni buraxmayacağam ya da haqqımı mənə ver” kimi ki, təqdiri إِلَى أَنْ تُعْطِيَ kimidir.
*Dördüncüsü: Birləşdirmə vavı, yəni vav-ı maiyyədən sonra gələn muzari feil gizli en ilə mensub olur, misalı;
لاَ تَأْكُلِ السَّمَكَةَ وَ تَشْرَبَ اللَّبَنَ
“Balıq yeyib süd içmə & Balıq və südü birlikdə yeyib içmə” kimi ki, təqdiri وَ أَنْ تَشْرَبَ kimidir.
*Beşincisi: isə fa-i cevabiyyədir. Fa-i cevabiyyədən sonra gələn muzari feil gizli en ilə mensub olur. Aşağıda sadalanan altı sözün cavabında gələn fa, özündən sonrakı muzari feili gizli en ilə mensub etdirir, misallarını ardıcıl görək;
1. Fa-i cevabiyye əmr feilinin cavabında gəldikdə, muzari feil gizli bir 'ən' ilə nəsb olunur, misal:
اِيتِنِي فَأُكْرِمَكَ
"Mənə gəl ki, mən də sənə ikram edim" kimi, təqdiri فَأَنْ أُكْرِمَ kimidir.
2. Fa-i cevabiyye nehy feilinin cavabında gəldikdə, muzari feil gizli bir 'ən' ilə nəsb olunur, misal Allah-Taala'nın bu sözündə olduğu kimi:
وَ لاَ تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي
"Onda azğınlıq etməyin, yoxsa qəzəbim sizə gələr" kimi, təqdiri فَأَنْ يَحِلَّ kimidir.
3. Fa-i cevabiyye nefy feilinin cavabında gəldikdə, muzari feil gizli bir 'ən' ilə nəsb olunur, misal:
مَا تَأْنِينَا فَتُحَدِّثَنَا
"Bizə gəlmədin ki, necə danışaq? Bizə heç gəlməzsən ki, gəlsən də bizimlə danışmazsan" kimi, təqdiri فَأَنْ تُحَدِّثَ kimidir.
4. Fa-i cevabiyye istifhamın cavabında gəldikdə, muzari feil gizli bir 'ən' ilə nəsb olunur, misal:
هَلَ أَسْأَلُكَ فَتُجِيبَنِي
"Sənə soruşanda, sənə soruşdum mu, sən də mənə cavab verərsən, cavab verməlisən" kimi, təqdiri فَأَنْ تُجِيبَ kimidir.
5. Fa-i cevabiyye təmenninin cavabında gəldikdə, muzari feil gizli bir 'ən' ilə nəsb olunur, misal:
لَيْتَنِي عِنْدَكَ فَأَفُوزُ
"Kaş yanında olsam, o zaman xilas olaram" kimi, təqdiri فَأَنْ أَفُوزَ kimidir.
6. Fa-i cevabiyye arzunun cavabında gəldikdə, muzari feil gizli bir 'ən' ilə nəsb olunur, misal:
أَلاَ تَنْزِلُ بِنَا فَتُصِيبَ خَيْرًا
"Bizə enəydin ya! O halda bizə xeyir dəyərdi" kimi, təqdiri فَأَنْ تُصِيبَ kimidir.
| Gizli Bir 'Ən' ilə Nəsb olunan Muzari | |||||||||||||||||||||||||||
| Hatta'dan Sonra |
|
||||||||||||||||||||||||||
| Lâm-ı Cerr'dən Sonra |
|
||||||||||||||||||||||||||
| İlâ mənasında Ev'dən Sonra |
|
||||||||||||||||||||||||||
| Vav-ı Maiyye'dən Sonra |
|
||||||||||||||||||||||||||
| Fa-i Cevabiyye'dən Sonra |
|
||||||||||||||||||||||||||