d. Müştəbehə Sıfat

الصِّفَةُ الْمُشَبَّهَةُ

وَ الصِّفَةُ الْمُشَبَّهَةُ؛ مَا اشْتُقَّ مِنْ فِعْلٍ لاَزِمٍ لِمَنْ قَامَ بِهِ بِمَعْنَى الثُّبُوتِ، نَحْوُ؛ كَرِيمٍ وَ حَسَنٍ. وَ عَمَلُهَا كَعَمَلِ فِعْلِهَا، نَحْوُ؛ زَيْدٌ كَرِيمٌ حَسَبُهُ وَ زَيْدٌ حَسَنٌ وَجْهُهُ أَوْ جَاءَنِي زَيْدٌ كَرِيمًا حَسَبُهُ وَ جَاءَنِي زَيْدٌ حَسَنًا وَجْهُهُ أَوْ جَاءَنِي رَجُلٌ كَرِيمٌ حَسَبُهُ وَ جَاءَنِي رَجُلٌ حَسَنٌ وَجْهُهُ

وَ الصِّفَةُ الْمُشَبَّهَةُ və sıfət-i müşəbbəhəyə gəldikdə; مَا اشْتُقَّ müştəq bir isimdir, مِنْ فِعْلٍ لاَزِمٍ lazım bir feilindən, لِمَنْ قَامَ بِهِ onunla kaim olan şəxs üçün vaki olan, بِمَعْنَى الثُّبُوتِ subut, yəni davamlılıq mənasında, نَحْوُ misalı belədir; كَرِيمٌ "Səxavətli" və حَسَنٌ "Gözəl" kimi. وَ عَمَلُهَا və sıfət-i müşəbbəhin əməli, كَعَمَلِ فِعْلِهَا türediği feilinin əməli kimidir, yəni lazım feil kimidir; نَحْوُ misalı belədir; زَيْدٌ كَرِيمٌ حَسَبُهُ "Zeyd, yaxşılıqları çox olan şəxsdir" və زَيْدٌ حَسَنٌ وَجْهُهُ "Zeyd, üzü gözəl olan şəxsdir", أَوْ və ya, جَاءَنِي زَيْدٌ كَرِيمًا حَسَبُهُ "Mənə yaxşılıqları çox olan Zeyd gəldi" və جَاءَنِي زَيْدٌ حَسَنًا وَجْهُهُ "Mənə üzü gözəl olan Zeyd gəldi", أَوْ və ya, جَاءَنِي رَجُلٌ كَرِيمٌ حَسَبُهُ "Mənə yaxşılıqları çox olan bir adam gəldi" və جَاءَنِي رَجُلٌ حَسَنٌ وَجْهُهُ "Mənə üzü gözəl olan bir adam gəldi" kimi.

Sıfət-i Müşəbbəhe

Sıfət-i müşəbbəhe: Subut, yəni davamlılıq mənasında olan və lazım bir feilindən, həmin feil ilə kaim olan şəxs üçün vaki olaraq türetilən isimdir. Misalı; حَسُنَ "Gözəl oldu" lazım feilindən حَسَنٌ "Gözəl olmaq" və كَرُمَ "Səxavətli oldu" lazım feilindən türetilən كَرِيمٌ "Səxavətli olan" sözləri kimidir. Sıfət-i müşəbbəhin əməli, türetildiyi feilinin əməli kimi, yəni lazım feil kimidir, misalları;

زَيْدٌ كَرِيمٌ حَسَبُهُ

"Zeyd, yaxşılıqları çox olan şəxsdir" və,

زَيْدٌ حَسَنٌ وَجْهُهُ

"Zeyd, üzü gözəl olan şəxsdir" və ya,

جَاءَنِي زَيْدٌ كَرِيمًا حَسَبُهُ

"Mənə yaxşılıqları çox olan Zeyd gəldi" və,

جَاءَنِي زَيْدٌ حَسَنًا وَجْهُهُ

"Mənə üzü gözəl olan Zeyd gəldi" və ya,

جَاءَنِي رَجُلٌ كَرِيمٌ حَسَبُهُ

"Mənə yaxşılıqları çox olan bir adam gəldi" və,

جَاءَنِي رَجُلٌ حَسَنٌ وَجْهُهُ

"Mənə üzü gözəl olan bir adam gəldi" kimi.