Musaggar Səmai Müənnəslərdəki Ta-i Tə'nis

مُؤَنَّثِ سَمَاعِي-də MÜQƏDDƏR TƏ'NİS TƏSİ

Üç hərfli sözlərdə müqəddər tə'nis təsi kiçiltmə zamanı ortaya çıxır, məsələn: أُذَيْنَةٌ (kiçik qulaq) sözünün أُذُنٍ (qulaq) sözünün kiçiltməsi kimi və رُجَيْلَةٌ (kiçik ayaq) sözünün رِجْلٍ (ayaq) sözünün kiçiltməsi kimi. Lakin حُرَيْبٍ (kiçik savaş) sözünün حَرْبٍ (savaş) sözünün kiçiltməsi və عُرَيْسٍ (kiçik gəlin) sözünün عِرْسٍ (gəlin) sözünün kiçiltməsi kimi istisna olan sözlərdə bu tə'nis təsi ortaya çıxmır. Dörd hərfli sözlərdə isə tə'nis təsi ortaya çıxmır, məsələn: عُقَيْرِبٌ (kiçik əqrəb) sözünün عَقْرَبٍ (əqrəb) sözünün kiçiltməsi kimi. Lakin قُدَيْدِيمَةٍ (kiçik öncül) və وُرَيِّئَةٍ (kiçik arxada olan) kimi istisna olan sözlərdə tə'nis təsi kiçiltmə zamanı ortaya çıxır.

Müqəddər, yəni gizli tə'nis təsi üç hərfli sözlərdə kiçiltmə zamanı sabit qalır və ortaya çıxır, məsələn: أُذَيْنَةٌ "kiçik qulaq" sözü أُذُنٍ "qulaq" sözünün kiçiltməsidir, və رُجَيْلَةٌ "kiçik ayaq" sözü رِجْلٍ "ayaq" sözünün kiçiltməsidir. Lakin gizli tə'nis təsi bəzi istisna olan sözlərdə ortaya çıxmır, məsələn: حُرَيْبٍ "kiçik savaş" sözü حَرْبٍ "savaş" sözünün kiçiltməsi və عُرَيْسٍ "kiçik gəlin" sözü عِرْسٍ "gəlin" sözünün kiçiltməsi kimi. Dörd hərfli sözlərdə isə tə'nis təsi ortaya çıxmır, məsələn: عُقَيْرِبٌ "kiçik əqrəb" sözü عَقْرَبٍ "əqrəb" sözünün kiçiltməsidir. Lakin قُدَيْدِيمَةٍ "kiçik öncül" və وُرَيِّئَةٍ "kiçik arxada olan" kimi istisna olan sözlərdə tə'nis təsi kiçiltmə zamanı ortaya çıxır; bu sözlər قُدَّامٌ və وَرَاءَ sözlərinin kiçiltməsidir.

Musaggar Semai Müenneslərdəki Ta-i Te’nis

Üç hərfli sözlər kiçiltmə zamanı müqəddər, yəni gizli olan tə'nis təsi ortaya çıxır, məsələn: أُذُنٌ sözünün kiçiltməsi أُذَيْنَةٌ və رِجْلٌ sözünün kiçiltməsi رُجَيْلَةٌ kimi. Cüt olan orqanlar semai müənnəsdirlər, göz, qulaq, ayaq kimi. Lakin حَرْبٌ sözünün kiçiltməsi olan حُرَيْبٌ və عِرْسٌ sözünün kiçiltməsi olan عُرَيْسٌ istisna olaraq şazzdır. Semai dörd hərfli müənnəs sözlərdə tə'nis təsi ortaya çıxmır, məsələn: عَقْرَبٌ sözünün kiçiltməsi olan عُقَيْرَبٌ kimi. Lakin قُدَّامٌ və وَرَاءَ sözlərinin kiçiltməsi olan قُدَيْدِيمَةٌ və وُرَيِّئَةٌ istisna olaraq şazzdır və tə'nis təsi ortaya çıxır.