12. Musaggar İsim

اِسْمُ الْمُصَغَّرِ

اَلْمُصَغَّرُ؛ Bu, elə bir addır ki, birinci hərfi dammə ilə, ikinci hərfi fətə ilə oxunur və üçüncü hərf kimi səkin ya əlavə olunur ki, azlığı bildirir. Əgər bu isim dörd hərfli olarsa, ya hərfindən sonra gələn hərf kəsrə ilə oxunur. Misalları üçdür: Sülasi üçün فُعَيْلٌ vəzni, məsələn فُلَيْسٌ (kiçik pul); rübai üçün, sondan əvvəlki hərfi meddsiz olanlar üçün فُعَيْعِلٌ vəzni, məsələn دُرَيْهِمٌ (kiçik dirhəm); rübai üçün, sondan əvvəlki hərfi meddli olanlar üçün فُعَيْعِيلٌ vəzni, məsələn دُنَيْنِيرٌ (kiçik dinar). Araplar belə deyirlər: أُجَيْمَالٌ (kiçik dəvə), حُمَيْرَاءَ (kiçik qızıl), حُبَيْلَى (kiçik hamilə), سُكَيْرَانُ (kiçik sərxoş) – bu, əliflərin qorunması üçün edilir. Məsələn, مِيزَانٌ (tərəzi) üçün مُوَيْزِينٌ (kiçik tərəzi), بَابٌ (qapı) üçün بُوَيْبٌ (kiçik qapı), نَابٌ (azı dişi) üçün نُيَيْبٌ (kiçik azı dişi), عَصَا (əsə) üçün عُصَيَّةٌ (kiçik əsə), عِدَةٌ (söz vermək) üçün وُعَيْدَةٌ (kiçik söz), يَدٌ (əl) üçün يُدَيَّةٌ (kiçik əl), أُسْتٌ (arxa, popo) üçün سُتَيْهَةٌ (kiçik arxa) deyilir. Bu أُسْتٌ sözü öz kökünə, yəni سَتَهٌ və ya سَهٌ sözünə qayıdır.

Musaggar İsim

Musaggar isim; birinci hərfi dammə ilə, ikinci hərfi fətə ilə oxunan və üçüncü hərf kimi səkin ya əlavə olunan isimdir. Bu, azlığı bildirmək üçündür. Əgər isim dörd hərfli olarsa, ya hərfindən sonra gələn hərf kəsrə ilə oxunur.

Musaggar ismin nümunələri (sigaları) üçdür: Sülasi üçün فُعَيْلٌ vəzni, məsələn فَلْسٌ (pul) sözünün musaggari فُلَيْسٌ (kiçik pul) kimi. Rübai – sondan əvvəlki hərfi meddsiz – üçün فُعَيْعِلٌ vəzni, məsələn دِرْهَمٌ (dirhəm) sözünün musaggari دُرَيْهِمٌ (kiçik dirhəm) kimi. Yenə rübai – sondan əvvəlki hərfi meddli – üçün فُعَيْعِيلٌ vəzni, məsələn دُنَيْنِيرٌ (kiçik dinar) kimi.

Hərfi	Vəzn	Söz	Musaggari
Sülasi	فُعَيْلٌ	فَلْسٌ	فُلَيْسٌ
Rübai və sondan əvvəlki hərfi meddsiz	فُعَيْعِلٌ	دِرْهَمٌ	دُرَيْهِمٌ
Rübai və sondan əvvəlki hərfi meddli	فُعَيْعِيلٌ	دِينَارٌ	دُنَيْنِيرٌ

Ərəblər جَمَلٌ "Dəvə" sözünün cəmi olan أَجْمَالٌ sözünün kiçildilmiş halı üçün أُجَيْمَالٌ "Dəvəciklər" və حَمْرَاءُ "Qırmızı" sözünün kiçildilmiş halı üçün حُمَيْرَاءُ "Qızılcık" və حُبْلَى "Hamilə" sözünün kiçildilmiş halı üçün حُبَيْلَى "Hamiləcik" və سَكْرَانُ "Sərxoş" sözünün kiçildilmiş halı üçün də سُكَيْرَانُ "Sərxoşçuq" demişlər. أَجْمَالٌ və حَمْرَاءُ və حُبْلَى və سَكْرَانُ sözlərinin kiçildilmiş halları olan أُجَيْمَالٌ və حُمَيْرَاءُ və حُبَيْلَى və سُكَيْرَانُ olaraq gəlməsi buradakı əlif hərflərini qorumaq üçündür. أَجْمَالٌ sözündə cəmi əlifi, حَمْرَاءُ və حُبْلَى sözlərində əlif-i məmdudə və əlif-i məqsura və سَكْرَانُ sözündə isə əlif-i təkzir.

Və sən مِيزَانٌ sözü üçün مُوَيْزِينٌ və بَابٌ sözü üçün بُوَيْبٌ və نَابٌ sözü üçün نُيَيْبٌ və عَصَا sözü üçün عُصَيَّةٌ və عِدَةٌ sözü üçün وَعَيْدَةٌ və يَدٌ sözü üçün يُدَيَّةٌ və أُسْتٌ sözü üçün سُتَيْهَةٌ deyirsən ki, bu sadalanan مِيزَانٌ və بَابٌ və نَابٌ və عَصَا və عِدَةٌ və يَدٌ və أُسْتٌ sözləri kiçildilmiş hala gətirilərkən öz kökünə qayıdır və kökü üzərində kiçiltmə edilir ki, kökləri isə ardıcıl olaraq مِوْزَانٌ və بَوَبٌ və نَيَبٌ və عَصَوٌ və وِعْدَةٌ və يَدْيٌ və سَتَهٌ və ya سَهٌ kimidir.

Söz	Kökünə Qayıdar	Sonra Kiçildilir
مِيزَانٌ	مِوْزَانٌ	مُوَيْزِينٌ
بَابٌ	بَوَبٌ	بُوَيْبٌ
نَابٌ	نَيَبٌ	نُيَيْبٌ
عَصًا	عَصَوٌ	عُصَيَّةٌ
عِدَةٌ	وِعْدَةٌ	وُعَيْدَةٌ
يَدٌ	يَدْيٌ	يُدَيَّةٌ
أُِسْتٌ	سَتَهٌ, سَهٌ	سُتَيْهَةٌ