Cəm Kıllet və Kesretin Musaggar Hali

وَ جَمْعُ الْقِلَّةِ öz azlıq cəmi binası üzərində kiçildilir, misal; أُكَيْلِبٍ və أُجَيْمَالٍ və أُجَيْرِبَةٍ və غُلَيْمَةٍ. وَ جَمْعُ الْكَثْرَةِ çoxluq cəmi isə öz təkinə qaytarılır, sonra salim cəm formasında cəmlənir, misal; شُوَيْعِرُونَ və مُسَيْجِدَاتٌ və ya azlıq cəminə qaytarılır, misal; غُلَيْمَةٍ və əgər istəsən, təkinə qaytarıb cəm edə bilərsən, misal; غُلَيْمُونَ

وَ جَمْعُ الْقِلَّةِ və azlıq cəmi, يُحَقَّرُ kiçildilir, yəni təsğir edilir, عَلَى بِنَائِهِ binası üzərində, نَحْوُ misal; أَكْلُبٌ "İtlər" sözünün təsğir forması أُكَيْلِبٌ "İtçiklər", أَجْمَالٌ "Dəvələr" sözünün təsğir forması أُجَيْمَالٌ "Dəvəçiklər", أَجْرِبَةٌ "təxminən 96 qramlıq ölçü vahidləri" sözünün təsğir forması أُجَيْرِبَةٌ və غِلْمَةٌ "Uşaqlar" sözünün təsğir forması غُلَيْمَةٌ "Uşaçıq" kimi olur. وَ جَمْعُ الْكَثْرَةِ çoxluq cəmi isə, يُرَدُّ إِلَى وَحِدِهِ tək halına (əgər azlıq cəmi varsa ona) qaytarılır, ثُمَّ يُجْمَعُ جَمْعَ السَّلاَمَةِ sonra salim cəm edilir, misal; شُعَرَاءُ "Şairlər" sözünü شَاعِرُونَ formasına çevirib, sonra təsğir edib شُوَيْعِرُونَ əldə edirik. مَسَاجِدُ sözünü də مَسْجِدَاتٌ edib, sonra təsğir edib مُسَيْجِدَاتٌ əldə edirik. وَ إِلَى جَمْعِ قِلَّةٍ çoxluq cəmi azlıq cəminə çevrilir, misal; غِلْمَانٌ "Uşaqlar" sözünün təsğir forması غُلَيْمَةٌ olur, وَ إِنْ شِئْتَ əgər istəsən, رَدَدْتَ إِلَى وَحِدِهِ tək halına çevirib cəm edə bilərsən, yəni غُلاَمٌ və sonra غُلاَمُونَ edib salim cəmi təsğir edib غُلَيْمُونَ deyə bilərsən.

Azlıq və Çoxluq Cəminin Təsğir Forması

Azlıq cəmi binası üzərində təsğir edilir, misallar; أَكْلُبٌ "İtlər" sözünün təsğir forması أُكَيْلِبٌ "İtçiklər", أَجْمَالٌ "Dəvələr" sözünün təsğir forması أُجَيْمَالٌ "Dəvəçiklər", أَجْرِبَةٌ "təxminən 96 qramlıq ölçü vahidləri" sözünün təsğir forması أُجَيْرِبَةٌ və غِلْمَةٌ "Uşaqlar" sözünün təsğir forması غُلَيْمَةٌ "Uşaçıq" kimi olur.

Çoxluq cəmi isə tək halına çevrilib, sonra salim cəm edildikdən sonra təsğir edilir, misal; شُعَرَاءُ sözünü tək halına çevirib شَاعِرٌ edirik və bu sözün salim cəmini شَاعِرُونَ alıb təsğir edirik və شُوَيْعِرُونَ sözünü əldə edirik. مَسَاجِدُ sözündə də eyni əməliyyatları edib مَسْجِدٌ və مَسْجِدَاتٌ və sonra مُسَيْجِدَاتٌ sözünü əldə edirik.

Yaxud çoxluq cəmi azlıq cəminə çevrilir, yəni غُلاَمٌ "Uşaq" sözünün çoxluq cəmi غِلْمَانُ sözünü غِلْمَةٌ edib غُلَيْمَةٌ əldə edə bilərik və ya salim cəmini, yəni غُلاَمُونَ sözünü غُلَيْمُونَ edə bilərik.