Məbniyi Əsıl

مَبْنِيُّ الْأَصْلِ

وَ سَبَبُ بِنَائِهِ مُنَاسَبَةُ غَيْرِ الْمُتَمَكِّنِ أَيِ الْمَبْنِيِّ الْأَصْلِ. وَ مَبْنِيُّ الْأَصْلِ أَرْبَعَةٌ؛ اَلْفِعْلُ الْمَاضِي وَ الْأَمْرُ بِالصِّيغَةِ وَ الْحَرْفِ وَ الْجُمْلَةِ. وَ كُلُّ اسْمٍ نَاسَبَهَا يَكُونُ ذَلِكَ الْإِسْمُ مَبْنِيًّا

وَ سَبَبُ بِنَائِهِ və mebni sözün mebni olmasının səbəbi, مُنَاسَبَةُ oxşarlıqdan, münasibətdən irəli gəlir, غَيْرِ الْمُتَمَكِّنِ yəni irabda yeri olmayan sözlərə, أَيِ الْمَبْنِيِّ الْأَصْلِ yəni irabda kökü, əlaqəsi olmayan sözlər mebni-yi əsil, yəni əsasən mebni olan sözlərdir. وَ مَبْنِيُّ الْأَصْلِ və mebni-yi əsil, أَرْبَعَةٌ dörd qrupa bölünür; اَلْفِعْلُ الْمَاضِي keçmiş zaman feli, وَ الْأَمْرُ بِالصِّيغَةِ sifət ilə gələn əmr feli, وَ الْحَرْفِ hərf, وَ الْجُمْلَةِ cümlə, وَ كُلُّ اسْمٍ və hər isim, نَاسَبَهَا mebni-yi əsil olan sözlə oxşarlığı olan, yəni ona bənzəyən, يَكُونُ ذَلِكَ الْإِسْمُ həmin isim olur, مَبْنِيًّا mebni sayılır.

Mebni-yi Əsil

Mebniliyin səbəbi gayr-ı mütemekkin, yəni irab baxımından kök salmamış olmasından irəli gəlir. Buna mebni-yi əsil, yəni əsasən mebni deyilir, irabla əlaqəsi yoxdur. Əsasən mebni olan sözlər keçmiş zaman feli, sifət ilə gələn əmr feli (muzari və başına gələn əmr şəkilçiləri olmadan), hərf və cümlədir. Bu dörd qrupa oxşarlığı olan sözlər də mebni sayılırlar.

Mebni Sözlər
اَلْمُضْمَرَاتُ	Zamirler
أَسْمَاءُ الْإِشَارَةِ	İşarət isimləri
اَلْمَوْصُولاَتُ	Məvsul isimlər
أَسْمَاءُ الْأَفْعَالِ	Fəil isimləri
اَلْأَصْوَاتُ	Səslər
بَعْضُ الظُّرُوفِ	Bəzi zərflər
اَلْمُرَكَّبَاتُ	Tərkiblər
اَلْكِنَايَاتُ	Kinayələr

Cədvəldəki sözləri bir-bir araşdıraq..