4. Bədəl-i qələt

بَدَلُ الْغَلَطِ

وَ هُوَ الَّذِي لاَ يَكُونُ بَيْنَهُمَا مُلَابَسَةٌ أَيْضًا، نَحْوُ؛ مَرَرْتُ بِرَجُلٍ بِحِمَارٍ، أَرَدْتَ أَنْ تَقُولَ: مَرَرْتُ بِحِمَارٍ، فَغَلِطْتَ، فَقُلْتَ: بِرَجُلٍ، ثُمَّ تَدَارَكْتَ فَقُلْتَ: بِحِمَارٍ

وَ هُوَ الَّذِي dörd hissəyə bölünən bedellərin dördüncüsü bedel-i galat (səhvən deyilən bedel ifadəsi)dir ki; لاَ يَكُونُ olmaz, بَيْنَهُمَا bedel ilə mübdelun minh arasında, مُلَابَسَةٌ bir əlaqə, bağ, أَيْضًا əvvəlki bedel-i iştimâl’də olduğu kimi, نَحْوُ misalı belədir; مَرَرْتُ بِرَجُلٍ بِحِمَارٍ "Adama (səhv dedim) eşşəyə rast gəldim & Adama, bağışlayın, eşşəyə rast gəldim & Adama, adama yox, eşşəyə rast gəldim" kimi, أَرَدْتَ sən istərsən, أَنْ تَقُولَ belə deməyi; مَرَرْتُ بِحِمَارٍ "Eşşəyə rast gəldim" deyə, فَغَلِطْتَ lakin səhv edərsən, فَقُلْتَ və belə deyərsən; بِرَجُلٍ "Adama" deyə, ثُمَّ تَدَارَكْتَ sonra səhvini başa düşərsən, فَقُلْتَ sonra belə deyərsən; بِحِمَارٍ "Eşşəyə" deyə.

Bedel-i Galat

Bedel növləri dörd hissəyə bölünür və dördüncüsü bedel-i galatdır. Bedel-i galat, birinci və ikinci ifadə, yəni bedel ilə mübdelun minh arasında, bedel-i iştimâl’də olduğu kimi, heç bir əlaqəsi olmayan bedel növüdür, misalı:

مَرَرْتُ بِرَجُلٍ بِحِمَارٍ

"Adama (səhv dedim) eşşəyə rast gəldim & Adama, bağışlayın, eşşəyə rast gəldim & Adama, adama yox, eşşəyə rast gəldim" kimi. Bu ifadədə sən:

مَرَرْتُ بِحِمَارٍ

"Eşşəyə rast gəldim" demək istərsən, lakin səhvən بِرَجُلٍ "Adama" demisən. Sonra səhvini başa düşüb istədiyin kimi بِحِمَارٍ "Eşşəyə" deyirsən. Bax belə, səhvən deyilən bedelə bedel-i galat deyilir.