3. Bədəl-i iştimâl

بَدَلُ الْإِشْتِمَالِ

وَ هُوَ أَنْ يَكُونَ بَيْنَ الثَّانِي وَ الْأَوَّلِ مُلاَبَسَةٌ بِغَيْرِهِمَا، نَحْوُ؛ سُلِبَ زَيْدٌ ثَوْبُهُ

وَ هُوَ dörd hissəyə bölünən bedellərin üçüncüsü bedel-i iştimâl’dir. وَ هُوَ və bedel-i iştimâl, أَنْ يَكُونَ olmasıdır, بَيْنَ الثَّانِي وَ الْأَوَّلِ birinci söz ilə ikinci söz, yəni bedel ilə mübdelun minh arasında, مُلاَبَسَةٌ mulabeset, yəni bir əlaqə, bir bağ, بِغَيْرِهِمَا lakin bu mulabeset əvvəlki bedellərdəki kimi deyil, onların xaricində olan bir bağdır, نَحْوُ misalı belədir; سُلِبَ زَيْدٌ ثَوْبُهُ "Zeyd soyuldu (yəni) paltarı soyuldu & Zeyd paltarından soyuldu & Zeydin paltarı çıxarıldı" kimi.

Bedel-i İştimâl

4 hissəyə bölünən bedel növlərinin üçüncüsü bedel-i iştimâl’dir. Bedel-i iştimâl, birinci və ikinci sözün, yəni bedel ilə mübdelun minh olan sözün arasında əvvəlki iki bedeldə olmayan bir bağ, əlaqə olmasıdır, misalı;

سُلِبَ زَيْدٌ ثَوْبُهُ

"Zeyd soyuldu (yəni) paltarı soyuldu & Zeyd paltarından soyuldu & Zeydin paltarı çıxarıldı" kimi. Bu ifadədə سُلِبَ feil, زَيْدٌ naib-i fail, ثَوْبُ sözü isə زَيْدٌ sözündən bedeldir. Bu bedelin növünü başa düşmək üçün mənaya baxanda bedel ilə mübdelun minh arasındakı bağın, əlaqənin, bedel-i küll min el-küll və bedel-i ba’d min el-küll olan bedellərdəki kimi olmadığını görürük. Lakin məna baxımından paltar ilə Zeyd arasında bir bağlılıq var, çünki paltar Zeydin malıdır. Zeyd üstünü çıxardıqda bu üst-başdan bedel olaraq geyim ağlımıza gəlir ki, misalda da mənanı gücləndirmək üçün bir bedel gətirilmişdir.