Mənəvi izafətin faydaları

معنəvi əlavə faydaları

معنəvi əlavə (izafə) muzafı müəyyən ismə əlavə olunduqda onu müəyyən edir, məsələn: زیدin oğlunun (غُلاَمُ زَيْدٍ) kimi. Muzafı qeyri-müəyyən ismə əlavə etdikdə isə onu xüsusiləşdirir, məsələn: bir kişinin oğlunun (غُلاَمُ رَجُلٍ) kimi. معنəvi əlavə zamanı muzafın lam ilə müəyyən edilməsindən uzaqlaşdırılması vacibdir. Çünki lam ilə müəyyən edilmiş muzaf müəyyən ismə əlavə olunduqda, məsələn: اَلْغُلاَمُ زَيْدٍ, bu əlavə caiz deyil. Çünki bu halda iki müəyyənlik vasitəsi – lam və izafə – birləşmiş olur və bu mümkün deyil. Lam ilə müəyyən edilmiş muzaf qeyri-müəyyən ismə əlavə olunduqda, məsələn: اَلْغُلاَمُ رَجُلٍ, bu da caiz deyil. Çünki muzaf üçün lam vasitəsilə əldə olunan müəyyənlik, xüsusiləşdirmədən daha güclüdür.

معنəvi əlavə (izafə) fayda verir: muzafı müəyyən ismə əlavə etdikdə onu müəyyən edir, məsələn: زیدin oğlunun (غُلاَمُ زَيْدٍ) kimi. Muzafı qeyri-müəyyən ismə əlavə etdikdə isə onu xüsusiləşdirir, məsələn: bir kişinin oğlunun (غُلاَمُ رَجُلٍ) kimi. معنəvi əlavə zamanı muzaf lam ilə müəyyən edilməməlidir. Çünki lam ilə müəyyən edilmiş muzaf müəyyən ismə əlavə olunduqda, məsələn: اَلْغُلاَمُ زَيْدٍ, bu əlavə caiz deyil. Çünki bu halda iki müəyyənlik vasitəsi – lam və izafə – birləşmiş olur və bu mümkün deyil. Lam ilə müəyyən edilmiş muzaf qeyri-müəyyən ismə əlavə olunduqda, məsələn: اَلْغُلاَمُ رَجُلٍ, bu da caiz deyil. Çünki muzaf üçün lam vasitəsilə əldə olunan müəyyənlik, xüsusiləşdirmədən daha güclüdür.

Mənəvi İzafənin Faydaları

Mənəvi izafədə, müəyyən bir ismə izafə olunmaqla müəyyənlik faydası ifadə edilir, misal üçün;

غُلاَمُ زَيْدٍ

“Zeydin oğlu” tərkibində غُلاَمُ sözü qeyri-müəyyən ikən, müəyyən olan زَيْدٍ sözünə izafə olunaraq müəyyənlik qazanır.

Mənəvi izafədə, qeyri-müəyyən bir ismə izafə olunmaqla təxsislik (xüsusilik) faydası ifadə edilir, misal üçün;

غُلاَمُ رَجُلٍ

“Adamın oğlu” tərkibində رَجُلٍ sözü qeyri-müəyyən olub, غُلاَمُ sözü qeyri-müəyyən ismə izafə olunaraq təxsislik mənası qazanır.

Mənəvi izafədə muzafın tarif hərfi olan əlif-lamdan məhrum olması vacibdir. Çünki əlif-lam ilə müəyyən bir isim, müəyyən bir ismə izafə olunduqda, misal üçün;

اَلْغُلاَمُ زَيْدٍ

bu kimi, belə bir izafə caiz deyil. Çünki belə bir tərkibdə iki müəyyənlik əlaməti bir araya gəlir. Bunlardan biri əlif-lam, digəri isə izafədir. Bu isə caiz deyil. Eyni şəkildə, əlif-lam ilə müəyyən bir isim, qeyri-müəyyən bir ismə izafə olunduqda da, misal üçün;

اَلْغُلاَمُ رَجُلٍ

bu da eyni şəkildə caiz deyil. Çünki muzaf üçün əldə olunan müəyyənlik əlif-lam səbəbindəndir və bu, təxsislikdən, yəni qeyri-müəyyən bir ismə izafə olunmaqdan daha güclüdür. Çünki bu misalda qeyri-müəyyən ismə izafədə təxsislik faydası axtarılır ki, əlif-lamsız muzafda bu baş verir. Bir şeyi bir şeyə təxsis etmək, az da olsa müəyyənlikdir. اَلْغُلاَمُ kimi bir sözün müəyyənliyi artıq əlif-lam ilə güclüdür, zəif olan təxsisliyə ehtiyac yoxdur.