Münadanın tərhimi

وَ مِنْ خَصَائِصِ الْمُنَادَى التَّرْخِيمُ؛ وَ هُوَ حَذْفٌ فِي آخِرِ الْمَنَادَى لِلتَّخْفِيفِ وَ ذَلِكَ إِذَا كَانَ عَلَمًا وَ غَيْرَ مُضَافٍ وَ زَائِدًا عَلَى ثَلاَثَةِ أَحْرُفٍ، نَحْوُ؛ يَا حَارُ فِي يَا حَارِثُ وَ يَا أَسْمُ فِي يَا أَسْمَاءُ وَ يَا عُثْمُ فِي يَا عُثْمَانَ وَ يَا مَنْصُ فِي يَا مَنْصُورُ. فَإِنْ كَانَ اسْمَ جِنْسٍ، نَحْوُ؛ يَا فَارِسُ أَوْ مُضَافًا، نَحْوُ؛ يَا عَبْدَ اللهِ أَوْ عَلَى ثَلاَثَةِ أَحْرُفٍ، نَحْوُ؛ يَا زَيْدُ فَلاَ يُرَخَّمُ. فَإِنْ كَانَ فِيهِ تَاءُ التَّأْنِيثِ فَيَجُوزُ التَّرْخِيمُ وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ عَلَمًا وَ لاَ زَائِدًا عَلَى ثَلاَثَةِ أَحْرُفٍ، نَحْوُ؛ يَا ثُبَ فِي يَا ثُبَةُ

وَ مِنْ خَصَائِصِ الْمُنَادَى və münadanın xüsusiyyətlərindəndir, التَّرْخِيمُ terxim, yəni qısaltma etmək, وَ هُوَ حَذْفٌ və bu terxim silməkdir, فِي آخِرِ الْمَنَادَى münadanın sonunda, لِلتَّخْفِيفِ sözün yüngülləşməsi üçün, ذَلِكَ və bu terxim əməliyyatı, إِذَا كَانَ əgər münada olarsa, عَلَمًا xüsusi ad, وَ غَيْرَ مُضَافٍ və izafə olunmamış ad, وَ زَائِدًا və əlavə ad, عَلَى ثَلاَثَةِ أَحْرُفٍ üç hərfdən artıq olarsa, نَحْوُ nümunəsi belədir; يَا حَارُ “Ey Haru” kimi, يَا حَارِثُ “Ey Haris” sözündən, يَا أَسْمُ “Ya Esmu” kimi, يَا أَسْمَاءُ “Ey Esma” sözündən, يَا عُثْمُ “Ey Usmu” kimi, يَا عُثْمَانَ “Ey Osman” sözündən, يَا مَنْصُ “Ey Mensu” kimi, يَا مَنْصُورُ “Ey Mensur” sözündən. فَإِنْ كَانَ əgər münada olarsa, اسْمَ جِنْسٍ cins ad, نَحْوُ nümunəsi belədir; يَا فَارِسُ “Ey Faris” və أَوْ مُضَافًا və ya izafə olunmuş ad olarsa, نَحْوُ nümunəsi belədir; يَا عَبْدَ اللهِ “Ey Abdullah” kimi, أَوْ عَلَى ثَلاَثَةِ أَحْرُفٍ və ya üç hərfdən ibarət olarsa, نَحْوُ nümunəsi belədir; يَا زَيْدُ “Ey Zeyd” kimi, فَلاَ يُرَخَّمُ bunlarda terxim edilmir. فَإِنْ كَانَ فِيهِ əgər münadada varsa, تَاءُ التَّأْنِيثِ ta-i tə'nis, فَيَجُوزُ التَّرْخِيمُ terxim caizdir, وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ عَلَمًا əgər xüsusi ad olmazsa, وَ لاَ زَائِدًا عَلَى ثَلاَثَةِ أَحْرُفٍ üç hərfdən artıq olmazsa, نَحْوُ nümunəsi belədir; يَا ثُبَ “Ey Sub” kimi, فِي يَا ثُبَةُ “Ey Sube” sözündən.

Münadanın Terximi

Terxim, münadanın xüsusiyyətlərindəndir. Terxim, sözün yüngülləşməsi üçün münadanın sonunda edilən silmə əməliyyatıdır.

Əgər münada xüsusi ad, izafə olunmamış və üç hərfdən artıq olan bir ad olarsa terxim edilir, nümunələri;

يَا حَارُ

“Ey Haru” kimi,

يَا حَارِثُ

“Ey Haris” ifadəsindən,

يَا أَسْمُ

“Ya Esmu” kimi,

يَا أَسْمَاءُ

“Ey Esma” ifadəsindən,

يَا عُثْمُ

“Ey Usmu” kimi,

يَا عُثْمَانَ

“Ey Osman” ifadəsindən,

يَا مَنْصُ

“Ey Mensu” kimi,

يَا مَنْصُورُ

“Ey Mensur” ifadəsindən.

Əgər münada cins bir ad, muzaf və üç hərfli bir ad olarsa, o zaman terhim edilməz, nümunələri;

يَا فَارِسُ

“Ey Faris” və,

يَا عَبْدَ اللهِ

“Ey Abdullah” və,

يَا زَيْدُ

“Ey Zeyd” kimi.

Əgər münadada tə’nis ta’sı varsa və ta-i tə’nisli münada alim deyilsə və üç hərfdən çox deyilsə, o zaman terhim caizdir, nümunəsi;

يَا ثُبَ

“Ey Sub” kimi,

يَا ثُبَةُ

“Ey Sube” ifadəsindən.