Medde مد Feli

وَ لاَ يَجُوزُ الْإِدْغَامُ فِي أُمْدُدْنَ، لِأَنَّ السُّكُونَ الثَّانِي لاَزِمٌ وَ تَقُولُ بِالنُّونِ الثَّقِيلَةِ؛ مُدَّنَّ مُدَّانِّ مُدُّنَّ، مُدِّنَّ مُدَّانِّ أُمْدُدْنَانِّ، وَ بِالْخَفِيفَةِ؛ مُدَّنْ مُدُّنْ مُدِّنْ. اَلْفَاعِلُ؛ مَادٌّ، وَ الْمَفْعُولُ؛ مَمْدُودٌ، وَ اسْمُ الزَّمَانِ وَ الْمَكَانِ؛ مَمَدٌّ، وَ اسْمُ الْآلَةِ؛ مِمَدٌّ، وَ الْمَجْهُولُ؛ مُدَّ يُمَدُّ

وَ لاَ يَجُوزُ الْإِدْغَامُ idqam caiz deyil, فِي أُمْدُدْنَ “O qadınlar uzatsınlar” əmr feilində olduğu kimi, لِأَنَّ السُّكُونَ الثَّانِي çünki أُمْدُدْنَ əmr feilindəki ikinci dal hərfinin sükunu, لاَزِمٌ vacib (lazımi) bir sükundur, وَ تَقُولُ بِالنُّونِ الثَّقِيلَةِ nun-u səqilə, yəni müşəddəd nun ilə sən əmr fellərini belə deyirsən; مُدَّنَّ və مُدَّانِّ və مُدُّنَّ və مُدِّنَّ və مُدَّانِّ və أُمْدُدْنَانِّ kimi, وَ بِالْخَفِيفَةِ və nun-u xəfifə, yəni yüngül nun ilə əmr fellərini də belə deyirsən; مُدَّنْ və مُدُّنْ və مُدِّنْ kimi. اَلْفَاعِلُ bu feilinin ism-i fail şəkli; مَادٌّ “uzadan, uzadıcı”, وَ الْمَفْعُولُ və ism-i məfulu; مَمْدُودٌ “uzadılan, uzadılmış”, وَ اسْمُ الزَّمَانِ وَ الْمَكَانِ və zaman və məkan ismi şəkli; مَمَدٌّ “uzatma zamanı və uzatma məkanı”, وَ اسْمُ الْآلَةِ alət ismi; مِمَدٌّ “uzatma aləti”, وَ الْمَجْهُولُ və məchul felləri isə keçmişdə مُدَّ “uzadıldı” və indiki zamanda يُمَدُّ “uzadılır, uzadılır” şəklindədir.

Mətnin Ümumi Mənası: Köklü forması مَدَدَ və indiki zamanı يَمْدُدُ olan, idqam nəticəsində keçmişi مَدَّ və indiki zamanı يَمُدُّ və məsdarı مَدٌّ olan feilinin bir sıra şəkillərini Müəllif qeyd edəcək. Lakin biz bütün müxtəlif nümunələrini və keçmiş, indiki və əmr formalarını da əlavə edəcəyik. Müəllif belə müzâaf fellərin əmr şəkillərindən cəmi müənnəs müxatəbə forması tələffüz edildikdə, orada idqam edilməsinin caiz olmadığını bildirir. Yəni مَدٌّ feilinin cəmi müənnəs müxatəbə əmr forması أُمْدُدْنَ şəklindədir və burada ikinci səkin dalın sükunu vacib bir sükun olduğu üçün idqam caiz deyil. O dal hərfinin sükunu cəmi müənnəs nunu səbəbindəndir.

Nun-u Səqilə	Tək	İki	Cəm
Müzekkər	مُدَّنَّ	مُدَّانِّ	مُدُّنَّ
Müənnəs	مُدِّنَّ	مُدَّانِّ	أُمْدُدْنَانِّ

 

Nun-u Xəfifə	Tək	İki	Cəm
Müzekkər	مُدَّنْ	-	مُدُّنْ
Müənnəs	مُدِّنْ	-	-

Medde مَدَّ Feilinin Müxtəlif Nümunələri

Şəkillər	Əsli	İdqamlə Forması
Keçmiş	مَدَدَ	مَدَّ
İndiki	يَمْدُدُ	يَمُدُّ
Mimsiz Məsdar	مَدٌّ	-
Fail	مَادِدٌ	مَادٌّ
Məful	مَمْدُودٌ	-
Cəhd-i Mutlaq	لَمْ يَمْدُدْ	لَمْ يَمُدَُِّ
Cəhd-i Mustağraq	لَمَّا يَمْدُدْ	لَمَّا يَمُدَُِّ
Nəfy-i Hal	مَا يَمْدُدُ	مَا يَمُدُّ
Nəfy-i İstiqbal	لاَ يَمْدُدُ	لاَ يَمُدُّ
Tə'kid-i Nəfy-i İstiqbal	لَنْ يَمْدُدَ	لَنْ يَمُدَّ
Əmr-i Qayıb	لِيَمْدُدْ	لِيَمُدَُِّ
Nəhy-i Qayıb	لاَ يَمْدُدْ	لاَ يَمُدَُِّ
Əmr-i Hazır	أُمْدُدْ	مُدَُِّ
Nəhy-i Hazır	لاَ تَمْدُدْ	لاَ تَمُدَُِّ
Şəkilli Nunlu Əmr-i Hazır	أُمْدُدَنَّ	مُدَّنَّ
Şəkilli Nunlu Əmr-i Hazır	أُمْدُدَنْ	مُدَّنْ
Yüngül Nunlu Nəhy-i Hazır	لاَ تَمْدُدَنَّ	لاَ تَمُدَّنَّ
Yüngül Nunlu Nəhy-i Hazır	لاَ تَمْدُدَنْ	لاَ تَمُدَّنْ
Şəkilli Nunlu Əmr-i Qayıb	لِيَمْدُدَنَّ	لِيَمُدَّنَّ
Şəkilli Nunlu Əmr-i Qayıb	لِيَمْدُدْنَ	لِيَمُدَّنْ
Yüngül Nunlu Nəhy-i Qayıb	لاَ يَمْدُدَنَّ	لاَ يَمُدَّنَّ
Yüngül Nunlu Nəhy-i Qayıb	لاَ يَمْدُدَنْ	لاَ يَمُدَّنْ
Məkan İsmi	مَمْدَدٌ	مَمَدٌّ
Zaman İsmi	مَمْدَدٌ	مَمَدٌّ
Mimli Məsdar	مَمْدَدٌ	مَمَدٌّ
Alət İsmi	مِمْدَدٌ	مِمَدٌّ
Məsdar-ı Mərre	مَدْدَةٌ	مَدَّةٌ
Məsdar-ı Növ'	مِدْدَةٌ	مِدَّةٌ
Nisbət İsmi	مَدَدِيٌّ	مَدِّيٌّ
Kiçiltmə İsmi	مُدَيْدٌ	-
Mübalığalı İsm-i Fail	مَدَّادٌ	-
Təfdil İsmi	أَمْدَدُ	أَمَدُّ
Birinci Təəccüb Feili	مَا أَمْدَدَهُ	مَا أَمَدَّهُ
İkinci Təəccüb Feili	أَمْدِدْ بِهِ	-

Medde مَدَّ Feilinin Keçmiş Çəkimləri

Məlum	مَدَدُوا مَدُّوا	مَدَدَا مَدَّا	مَدَدَ مَدَّ
Məchul	مُدِدُوا مُدُّوا	مُدِدَا مُدَّا	مُدِدَ مُدَّ
Məlum	مَدَدْنَ مَدَدْنَ	مَدَدَتَا مَدَّتَا	مَدَدَتْ مَدَّتْ
Məchul	مُدِدْنَ مُدِدْنَ	مُدِدَتَا مُدَّتَا	مُدِدَتْ مُدَّتْ
Məlum	مَدَدْتُمْ	مَدَدْتُمَا	مَدَدْتَ
Məchul	مُدِدْتُمْ	مُدِدْتُمَا	مُدِدْتَ
Məlum	مَدَدْتُنَّ	مَدَدْتُمَا	مَدَدْتِ
Məchul	مُدِدْتُنَّ	مُدِدْتُمَا	مُدِدْتِ
Məlum	مَدَدْنَا مَدَدْتُ
Məchul	مُدِدْنَا مُدِدْتُ

Medde مَدَّ Feilinin İndiki Zaman Çəkimləri

Məlum	يَمْدُدُونَ يَمُدُّونَ	يَمْدُدَانِ يَمُدَّانِ	يَمْدُدُ يَمُدُّ
Məchul	يُمْدَدُونَ يُمَدُّونَ	يُمْدَدَانِ يُمَدَّانِ	يُمْدَدُ يُمَدُّ
Məlum	يَمْدُدْنَ يَمْدُدْنَ	تَمْدُدَانِ تَمُدَّانِ	تَمْدُدُ تَمُدُّ
Məchul	يُمْدَدْنَ يُمْدَدْنَ	تُمْدَدَانِ تَمُدَّانِ	تُمْدَدُ تُمَدُّ
Məlum	تَمْدُدُونَ تَمُدُّونَ	تَمْدُدَانِ تَمُدَّانِ	تَمْدُدُ تَمُدُّ
Məchul	تُمْدَدُونَ تُمَدُّونَ	تُمْدَدَانِ تُمَدَّانِ	تُمْدَدُ تُمَدُّ
Məlum	تَمْدُدْنَ تَمْدُدْنَ	تَمْدُدَانِ تَمُدَّانِ	تَمْدُدِينَ تَمُدِّينَ
Məchul	تُمْدَدْنَ تُمْدَدْنَ	تُمْدَدَانِ تُمَدَّانِ	تُمْدَدِينَ تُمَدِّينَ
Məlum	نَمْدُدُ نَمَدُّ أَمْدُدُ أَمَدُّ
Məchul	نُمْدَدُ نُمَدُّ أُمْدَدُ أُمَدُّ

Medde مَدَّ Feilinin Əmr Çəkimləri

مُدُّوا أُمْدُدُوا	مُدَّا أُمْدُدَا	مُدَُِّ أُمْدُدْ
أُمْدُدْنَ أُمْدُدْنَ	مُدَّا أُمْدُدَا	مُدِّي أُمْدُدِي