İftial Babında İdqam

وَ يَجُوزُ الْإِدْغَامُ إِذَا وَقَعَ قَبْلَ تَاءِ الْإِفْتِعَالِ حَرْفٌ مِنْ حُرُوفِ تثد ذر سشص ضط ظوي، نَحْوُ اتَّخَذَ وَ هُوَ شَاذٌّ. وَ نَحْوُ؛ إِتَّجَرَ

وَ يَجُوزُ الْإِدْغَامُ və idqam caizdir, إِذَا وَقَعَ baş verdikdə, قَبْلَ تَاءِ الْإِفْتِعَالِ iftiâl babının te hərfindən əvvəl, حَرْفٌ bir hərf, مِنْ حُرُوفِ bu hərflərdən; تثد ta, sa, dal, ذر zel, ra, və سشص sin, şin, sad, ضط dad, ta, ظوي za, vav və ya hərflərindən, نَحْوُ اتَّخَذَ ittehaze "ədindi" feilindəki idqam isə, وَ هُوَ شَاذٌّ qayda xaricidir, وَ نَحْوُ və yuxarıda sadalanan hərflərə misal; إِتَّجَرَ "ticarət etdi" kimi.

Mətnin Ümumi Mənası: Iftiâl babında te hərfindən əvvəl ت və ث və د və س və ش və ص və ض və ط və ظ və و və ي hərflərindən biri gəlsə, o zaman idqam caizdir, lakin إِتَّخَذَ feilindəki idqam qayda xaricidir. Şazz olmayan misal isə إِتَّجَرَ "Ticarət etdi" kimidir. Bu إِتَّخَذَ feili üçlü (sülasi) ikən تَجَرَ "Ticarət etdi" şəklində idi. Iftiâl babına daxil olunca إِتْتَجَرَ oldu və daha sonra eyni cinsdən iki hərf, yəni te hərfləri, ləfzə birləşdi. Birincisi sakin, ikincisi isə məftuh mütəhərrik olunca te hərfləri idqama girdi və fatha ilə hərəkələndi, ləfzimiz إِتَّجَرَ oldu.

إِتَّخَذَ "Ədindi" feilindəki şazz olan idqama gəldikdə; Bu feilinin üçlü (sülasi) halı أَخَذَ "Aldı" şəklindədir. Iftiâl babına daxil olunca إِئْتَخَذَ olmuşdur. Bu إِئْتَخَذَ ləfzində həmzə sakin və ondan əvvəlki vasıl həmzəsi də kəsrəlidir. Buna görə də sakin həmzə əvvəlki hərfin hərəkəsinə uyğun olaraq ya hərfinə çevrilir və ləfzimiz إِيتَخَذَ olur. Məqsud dərslərində qeyd edildiyi kimi iftiâl babında te hərfindən əvvəlki hərf, yəni fa-ul-feil ya olarsa, te hərfinə çevrilir qaydası ilə إِيتَخَذَ olan ləfzimiz إِتْتَخَذَ olur və ən standart idqam (eyni cinsdən iki hərfin yan-yana gəlməsi və birincisinin sakin, ikincisinin hərəkəli olması) nəticəsində iki te hərfi idqama girir və ləfzimiz إِتَّخَذَ olur.