Mümteni İdqam 2

Necə ki, "qalb" əməli caiz görülüb; məsələn, "Təqazza əl-bazi" ifadəsindəki "təqazza" sözünün əsli "təqazzaz" olub, sondakı "dad" hərfi sonradan "elif"ə çevrilib. Həmçinin, bu oxunuşda da belədir; kim belə oxuyarsa, "və qirn fi buyutikunna" (O qadınlar evlərində qərar tutsunlar) Əhzab 33, bu "qirn" əmr felinin əsli "qarar" məstərindən gəlir, əmr felinin əsli "iqrirn" şəklindədir, birinci "ra" hərfi ixtisar olunur, onun hərəkəti "qaf" hərfinə keçirilir, sonra əvvəldəki "həmzə" də ixtisar olunur, çünki ona ehtiyac qalmır, beləliklə söz "qirn" olur. Bir görüşə görə isə, bu "qirn" felinin kökü "vəqara" (keçmiş zaman), "yəqiru" (indiki zaman) və "vəqar" (məstər) sözlərindən törəmişdir. Əgər bu söz "qarn" kimi, "qaf" hərfinin fətahı ilə oxunarsa, "əqaru" felindən olur, yəni məkan tutmaq mənasında, "qaf" hərfinin fətahı ilə. Bu, onun sükunu (sakitliyi) lazım olduğu halda belədir.

Necə ki, "qalb" əməli caiz olduğu kimi, bu misalda: "Təqazza əl-bazi" (Atmacanın qırışı) ifadəsindəki "təqazza" sözünün əsli "təqazzaz" olub, sondakı "dad" hərfi sonradan "elif"ə çevrilib. Həmçinin, bu oxunuşda da belədir; kim belə oxuyarsa, "və qirn fi buyutikunna" (O qadınlar evlərində qərar tutsunlar) Əhzab 33, bu "qirn" əmr felinin kökü "qarar" məstərindən gəlir, əmr felinin əsli "iqrirn" şəklindədir, birinci "ra" hərfi ixtisar olunur, onun hərəkəti "qaf" hərfinə keçirilir, sonra əvvəldəki "həmzə" də ixtisar olunur, çünki ona ehtiyac qalmır, beləliklə söz "qirn" olur. Bir görüşə görə isə, bu "qirn" felinin kökü "vəqara" (keçmiş zaman), "yəqiru" (indiki zaman) və "vəqar" (məstər) sözlərindən törəmişdir. Əgər bu söz "qarn" kimi, "qaf" hərfinin fətahı ilə oxunarsa, "əqaru" felindən olur, yəni məkan tutmaq mənasında, "qaf" hərfinin fətahı ilə.

, وَ هُوَ لُغَةٌ və bu ekaru söz də bir ləhcədir, فِي أَقِرُّ ekarru-dan törəyən, فَيَكُونُ أَصْلُهُ əsli olur, إِقْرَرْنَ şəklində, فَنُقِلَ حَرَكَةُ الرَّاءِ ra hərfinin hərəkəsi kaf hərfinə köçürülür, إِلَى الْقَافِ kaf hərfinə, فَصَارَ قَرْنَ sonra söz karne olur, هَذَا bu hal, إِذَا كَانَ سُكُونُهُ yan-yana gələn eyni hərfdən ikincisinin sükun üzərində olması ilədir, ki o sükun da لاَزِمًا lazım bir sükun olmalıdır. Metnin Toplu Manası: تَقَضَّى الْبَازِي “Atmacanın qırışı” tərkibindəki تَقَضَّى sözünün əsli تَقَضَّضَ olduğu və sondakı dad hərfinin sonradan elifə çevrilməsinə icazə verildiyi kimi, əvvəlki dərsdə də ظَلَلْتُ sözündən bir lam hərfinin hazf edilməsinə icazə verilmişdir. وَ قِرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ “O qadınlar evlərində qərar tutsunlar (orada qalsınlar)” ayəsindəki əmr fel olan قِرْنَ sözü قَرَارٌ məstərindən gəlir. قِرْنَ sözünün əsli إِقْرِرْنَ şəklindədir. Birinci ra hazf edilərək hərəkəsi əvvəlki kaf hərfinə köçürülür. Sonra vasıl həmzəsinə ehtiyac olmadığı üçün o da hazf edilir və sözümüz قِرْنَ olur. Bir fikrə görə də bu قِرْنَ əmr felinin keçmişi وَقَرَ, müzariyi يَقِرُ və məstəri وَقَارًا sözlərindən törədiyi deyilir. Bu قِرْنَ sözünü fatha ilə قَرْنَ oxusaq, o halda أَقَرُ felindən gələn və “məkan tutmaq” mənasına sahib olan bir söz əldə edirik. Bu أَقَرُ sözü də أَقِرُّ sözündən bir ləhcə olub əsli إِقْرَرْنَ şəklindədir. Ra hərfinin hərəkəsi kaf hərfinə köçürülür və hazf edilir. Vasıl həmzəsinə də ehtiyac olmadığı üçün hazf edilir və sözümüz قَرْنَ olur. Bu əməliyyatlar, yan-yana gələn iki səkin hərfdən ikincisinin sükununun lazimi olduğu hallardadır.