3. Mureb İsim

اَلْمُعْرَبُ

مَا يَخْتَلِفُ آخِرُهُ بِإِخْتِلاَفِ الْعَوَامِلِ وَ هُوَ عَلَى ضَرْبَيْنِ، مُنْصَرِفٌ؛ وَ هُوَ مَا يَدْخُلُهُ الرَّفْعُ وَ النَّصْبُ وَ الْجَرُّ وَ التَّنْوِينُ. أَوْ غَيْرُ مُنْصَرِفٍ؛ وَ هُوَ ألَّذِي مُنِعَ الْجَرُّ وَ التَّنْوِينُ عَنْهُ. وَ يُفْتَحُ فِي مَوْضِعِ الْجَرِّ، نَحْوُ؛ مَرَرْتُ بِأَحْمَدَ، إِلاَّ إِذَا أُضِيفَ أَوْ عُرِّفَ بِاللَّامِ، نَحْوُ؛ مَرَرْتُ بِأَحْمَدِكُمْ وَ بِالْأَحْمَرِ

Mureb isim elə bir şeydir ki; يَخْتَلِفُ dəyişir, آخِرُهُ sonu, yəni son hərfi və ya son hərəkəsi, بِإِخْتِلاَفِ الْعَوَامِلِ üzərinə daxil olan amillərin dəyişməsi ilə, yəni ismin üzərinə "inne" gələndə mansub olur, "kane" gələndə merfu olur və s., وَ هُوَ və o Mureb adlanan isimlər; عَلَى ضَرْبَيْنِ iki yerə bölünür; مُنْصَرِفٌ Birincisi munsarif olan Mureb isimlərdir; وَ هُوَ مَا o munsarif olan Mureb isimlər ki; يَدْخُلُهُ daxil olur, yəni o isimdə vaki olur; الرَّفْعُ ref, وَ النَّصْبُ nasb, وَ الْجَرُّ cerr əlamətləri, وَ التَّنْوِينُ və tenvin, yəni sakit bir nun, أَوْ غَيْرُ مُنْصَرِفٍ; və ya ikincisi qeyri-munsarif olan Mureb isimlərdir; وَ هُوَ ألَّذِي və o qeyri-munsarif olan Mureb isimlər ki; مُنِعَ الْجَرُّ وَ التَّنْوِينُ عَنْهُ onlardan cerr əlaməti və tenvin qadağan olunub, وَ يُفْتَحُ və qeyri-munsarif olan Mureb isimlər fətha ilə olur; فِي مَوْضِعِ الْجَرِّ cerr yerində; نَحْوُ misal olaraq; مَرَرْتُ بِأَحْمَدَ "Əhmədə rast gəldim" ifadəsindəki أَحْمَدْ sözü kimi. أَحْمَدُ sözü feil vəzində olan qeyri-munsarif bir isimdir, cerr və nasb əlaməti fətha ilə olur. إِلاَّ lakin qeyri-munsarif isimlər munsarif isim kimi ola bilər, yəni tenvin almazlar, amma cerr əlamətini ala bilərlər; إِذَا أُضِيفَ izafə olunduqda, yəni muzaf olduqda, أَوْ عُرِّفَ بِ

اللَّامِ və ya elif-lam ilə müəyyən olduqları zaman, نَحْوُ misalında belədir; مَرَرْتُ بِأَحْمَدِكُمْ "Ahmedinizə uğradım" kimi, və مَرَرْتُ بِالْأَحْمَرِ "Ahmerə uğradım" kimi. أَحْمَرُ sözü kişi cinsli isimlər üçün qoyulmuş "qırmızı" mənasında bir isimdir. Qadın cinslisi حَمْرَاءُ şəklində gəlir. Necə ki, أَسْمَرُ sözü bir insana sifət olaraq işlədilirsə, أَحْمَرُ sözü də həm ağıllı varlıq üçün sifət, həm də rəng adıdır. Mureb İsim Başına gələn amillərin dəyişməsi ilə sonu dəyişən isimlərə mureb isimlər deyilir. Mureb isimlər munsarif və qeyri-munsarif olmaq üzrə iki yerə ayrılır. Munsarif isim; ref, nasb və cerr əlaməti ilə tenvinin daxil olduğu isimlərdir. Qeyri-munsarif isim; cerr əlaməti və tenvinin qadağan olunduğu isimdir, misalı; مَرَرْتُ بِأَحْمَدَ "Ahmedə uğradım" ifadəsindəki أَحْمَدْ sözü kimi. أَحْمَدُ sözü fel vəznində olan qeyri-munsarif bir isimdir, cerr və nasb əlaməti fətə ilədir. Lakin qeyri-munsarif isimlər muzaf olduqda və ya elif-lam ilə müəyyən olduqda cerr əlamətinə sahib olurlar, misalları; مَرَرْتُ بِأَحْمَدِكُمْ "Ahmedinizə uğradım" və, مَرَرْتُ بِالْأَحْمَرِ "Ahmerə uğradım" ifadələrində fel vəznində olan أَحْمَدُ və أَحْمَرُ sözləri izafət və elif-lam ilə cerr əlamətinə sahib olmuşlar.