Felin bölmələri 2
İsmin əlamətlərini və onun bölünməsini mürəb və məbni olaraq, məbninin də məksur, məftuh, məzmum və məuqūf (sükunlu) hissələrə ayrılmasını izah etdikdən sonra, fiilin zikrinə başladım. Fiilin üç hissəyə – keçmiş (madi), indiki (muzari) və əmr – bölündüyünü qeyd etdim. Hər birinin özünə aid olan əlamətini və ona sabit olan hökmünü, bina və i'rab baxımından izah etdim.
لَمَّا فَرَغْتُ – nə vaxt ki, bitirdim; مِنْ ذِكْرِ – zikrini; عَلاَمَاتِ الْاِسْمِ – ismin əlamətlərinin; وَ بَيَانِ انْقِسَامِهِ – onun bölünməsinin izahını; إِلَى مُعْرَبٍ وَ مَبْنِيٍّ – mürəb və məbni olmasını; وَ بَيَانِ انْقِسَامِ الْمَبْنِيُّ – məbninin bölünməsinin izahını; مِنْهُ إِلَى – ondan olan; مَكْسُورٍ – məksur (kesreli); وَ مَفْتُوحٍ – məftuh (fethalı); وَ مَضْمُومٍ – məzmum (dammalı); وَ مَوْقُوفٍ – məuqūf (sükunlu); شَرَعْتُ – başladım; فِي ذِكْرِ الْفِعْلِ – fiilin zikrinə; فَذَكَرْتُ – və qeyd etdim; أَنَّهُ يَنْقَسِمُ – onun bölündüyünü; إِلَى ثَلاَثَةِ أَقْسَامٍ – üç hissəyə; مَاضٍ – keçmiş; مُضَارِعٍ – indiki; وَ أَمْرٍ – və əmr; وَ ذَكَرْتُ – və qeyd etdim; لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهَا – onlardan hər birinin; عَلاَمَتَهُ الدَّالَّةَ عَلَيْهِ – ona dəlalət edən əlamətini; وَ حُكْمَهُ الثَّابِتَ لَهُ – ona sabit olan hökmünü; مِنْ بِنَاءٍ وَ إِعْرَابٍ – bina və i'rab baxımından.
Şərhin Ümumi Mənası: İsmin əlamətlərinin zikrini və mürəb, məbni olaraq bölünməsini, məbnilərin də məksur, məftuh, məzmum və məuqūf (sükunlu) hissələrə ayrılmasını izah etdikdən sonra fiili zikr etməyə başladım. Fiilin üç hissəyə – keçmiş, indiki və əmr – bölündüyünü qeyd etdim. İsmin hər birinin özünə aid olan əlamətini və ona sabit olan hökmünü, bina və i'rab baxımından (mürəb və ya məbni olmasından asılı olmayaraq) izah etdim.
حاشية
Müəllif (Allah ona rəhmət eləsin) fiilin bölmələrini onun əlamətlərindən əvvəl qeyd etməli idi, çünki əlamətlər adətən növlər məlum olduqdan sonra verilir. Lakin müəllif sanki gələcəkdə ətraflı izah edəcəyi fiilləri və onların əlamətlərini öncədən hazırlamışdır. Bu barədə Şeyx Məhəmməd Muhyiddin Əbdülhəmid kitabın tədqiqində demişdir.