Münada

اَلْمُنَادَى

وَ مِنْهُ. اَلْمُضَافُ، نَحْوُ؛ يَا عَبْدَ اللهِ، وَ الْمُضَارِعُ لَهُ، نَحْوُ؛ يَا خَيْرًا مِنْ زَيْدٍ، وَ النَّكِرَةُ، نَحْوُ؛ يَا رَاكِبًا. وَ أَمَّا الْمُفْرَدُ الْمَعْرِفَةُ فَمَضْمُومٌ فِي اللَّفْظِ وَ مَنْصُوبٌ فِي الْمَعْنَى، نَحْوُ؛ يَا زَيْدُ وَ يَا رَجُلُ. وَ فِي صِفَتِهِ الْمُفْرَدَةِ الرَّفْعُ وَ النَّصْبُ، نَحْوُ؛ يَا زَيْدُ الظَّرِيفُ وَ الظَّرِيفَ. وَ فِي الْمُضَافَةِ النَّصْبُ لاَ غَيْرُ، نَحْوُ؛ يَا زَيْدُ صَاحِبَ عَمْرٍو. وَ إِذَا وُصِفَ الْمُنَادَى بِابْنٍ نُظِرَ؛ فَإِنْ وَقَعَ بَينَ الْعَلَمَيْنِ فُتِحَ الْمُنَادَى، كَقَوْلِكَ؛ يَا زَيْدَ بْنَ عَمْرٍو، وَ إِلاَّ فَالضَّمُّ، نَحْوُ؛ يَا زَيْدُ ابْنَ أَخِي، وَ يَا رَجُلُ ابْنَ زَيْدٍ. وَ لَيْسَ فِي يَا أَيُّهَا الرَّجُلُ إِلاَّ الرَّفْعُ. وَ يُحْذَفُ حَرْفُ النِّدَاءِ مِنَ الْعَلَمِ الْمَضْمُومِ وَ الْمُضَافِ، نَحْوُ قَوْلِهِ تَعَالَى؛ يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا يوسف ٢٩، وَ كَقَوْلِهِ؛ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَ الْأَرْضِ يوسف ١٠١

وَ مِنْهُ və münada amili gizli olan meful-u bihtendir, اَلْمُضَافُ münada muzaf olur, نَحْوُ misalı belədir; يَا عَبْدَ اللهِ “Ey Allahın qulu” kimi, وَ الْمُضَارِعُ لَهُ və ona bənzər olur, نَحْوُ misalı belədir; يَا خَيْرًا مِنْ زَيْدٍ “Ey Zeyddən daha xeyirli olan” kimi, وَ النَّكِرَةُ və nekirə olur; نَحْوُ misalı belədir; يَا رَاكِبًا “Ey sürücü” kimi. وَ أَمَّا الْمُفْرَدُ الْمَعْرِفَةُ müfrəd mərifə olan sözə gəldikdə; فَمَضْمُومٌ dammalı olur, فِي اللَّفْظِ sözün özündə, وَ مَنْصُوبٌ və mansub olur, فِي الْمَعْنَى mənada, نَحْوُ misalı belədir; يَا زَيْدُ “Ey Zeyd”, يَا رَجُلُ “Ey adam” kimi. وَ فِي صِفَتِهِ الْمُفْرَدَةِ və bu müfrədin sifəti, الرَّفْعُ وَ النَّصْبُ ref'i və nasbı olur, نَحْوُ misalı belədir; يَا زَيْدُ الظَّرِيفُ “Ey zərif Zeyd” və يَا زَيْدُ الظَّرِيفَ “Ey zərif Zeyd” kimi. وَ فِي الْمُضَافَةِ münadanın sifəti muzaf olduğunda, النَّصْبُ nasb olur, لاَ غَيْرُ, başqa olmaz, نَحْوُ misalı belədir; يَا زَيْدُ صَاحِبَ عَمْرٍو “Ey Amrın dostu Zeyd” kimi, وَ إِذَا وُصِفَ الْمُنَادَى münada sifətləndikdə, بِابْنٍ ibn “oğul” sözü ilə, نُظِرَ o zaman baxılır, فَإِنْ وَقَعَ əgər o ibn sözü iki alim arasında olsa, فُتِحَ الْمُنَادَى münada fethalanır (ibn sözündən elif çıxarılır), كَقَوْلِكَ sənin bu sözündə olduğu kimi; يَا زَيْدَ بْنَ عَمْرٍو “Ey Amrın oğlu Zeyd” kimi, وَ إِلاَّ فَالضَّمُّ ancaq bu misalda dammalı olur; نَحْوُ misalı belədir; يَا زَيْدُ ابْنَ أَخِي “Ey qardaşımın oğlu Zeyd” və وَ يَا رَجُلُ ابْنَ زَيْدٍ “Ey Zeydin oğlu olan adam” kimi, وَ لَيْسَ və belə deyil, فِي يَا أَيُّهَا الرَّجُلُ tərkibindəki münada, إِلاَّ الرَّفْعُ ancaq refdir, وَ يُحْذَفُ حَرْفُ النِّدَاءِ bəzən nida hərfi çıxarılır, مِنَ الْعَلَمِ الْمَضْمُومِ وَ الْمُضَافِ dammalı bir alim adından və ya muzafdan dolayı, نَحْوُ قَوْلِهِ تَعَالَى Allah-Təalanın bu sözündə olduğu kimi; يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا “Ey Yusuf, bundan üz çevir” Yusuf 29, və وَ كَقَوْلِهِ; yenə onun bu sözündə olduğu kimi; فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَ الْأَرْضِ “Ey yerin və göylərin yaradıcısı” Yusuf 101

Münada

Münada, amili gizli olan meful-u bihtendir. Münada muzaf olur, misalı;

يَا عَبْدَ اللهِ

“Ey Allahın qulu” tərkibindəki عَبْدَ kimi. Və bu misal da muzafa bənzərdir;

يَا خَيْرًا مِنْ زَيْدٍ

“Ey Zeyddən daha xeyirli olan” tərkibindəki خَيْرًا sözü kimi.

Münada nekire olur, misalı;

يَا رَاكِبًا

“Ey binici” kimi.

Münada, müfred ve marife bir isim olarsa o halda lafızda dammeli, amma manada mensub olur, misalleri;

يَا زَيْدُ

“Ey Zeyd” və,

يَا رَجُلُ

“Ey adam” kimi.

Müfred münadanın sifəti ref və nasb olur, misalı;

يَا زَيْدُ الظَّرِيفُ

“Ey zərif Zeyd” və,

يَا زَيْدُ الظَّرِيفَ

“Ey zərif Zeyd” kimi.

Münadanın sifəti muzaf olarsa mansub olur, misalı;

يَا زَيْدُ صَاحِبَ عَمْرٍو

“Ey Amrın dostu Zeyd” kimi.

Münada “ibn” lafzı ilə sifətlənirsə, ibn lafzına baxılır, əgər iki alim isim arasında vaki olmuşsa o halda münada mensub olur, ibn lafzından da elif hazf edilir, misalı;

يَا زَيْدَ بْنَ عَمْرٍو

“Ey Amrın oğlu Zeyd” tərkibində اِبْن lafzı زَيْد və عَمْر lafzı arasında qalmışdır və həmzəsi düşmüşdür. Münada isə fethalanmışdır.

Əgər iki alim arasında qalmazsa dammeli olur;

يَا زَيْدُ ابْنَ أَخِي

“Ey qardaşımın oğlu Zeyd” və,

وَ يَا رَجُلُ ابْنَ زَيْدٍ

“Ey Zeydin oğlu olan adam” kimi.

يَا أَيُّهَا الرَّجُلُ tərkibindəki münada ancaq dammeli olur, digərləri kimi deyil.

Bəzən nida hərfi dammeli bir alimdən və ya muzafdan ötəri hazf edilir, misalları;

يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا

“Ey Yusuf, bundan üz çevir” və,

فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَ الْأَرْضِ

“Ey yerin və göylərin yaradıcısı” tərkibində يَا nida hərfi hazf edilmişdir.