Məf'ul-Məah

اَلْمَفْعُولُ مَعَهُ

وَ هُوَ اسْمٌ فَضْلَةٌ بَعْدَ وَاوٍ، أُرِيدَ بِهَا التَّنْصِيصِ عَلَى الْمَعِيَّةِ مَسْبُوقَةٍ بِفِعْلٍ أَوْ مَا فِيهِ حُرُوفُهُ وَ مَعْنَاهُ كَسِرْتُ وَ النِّيلَ، وَ أَنَا سَائِرٌ وَ النِّيلُ. وَ قَدْ يَجِبُ النَّصْبُ كَقَوْلِكَ؛ لاَ تَنْهَ عَنِ الْقَبِيحِ وَ إِتْيَانَهُ. وَ مِنْهُ قُمْتُ وَ زَيْدًا، وَ مَرَرْتُ بِكَ وَ زَيْدًا عَلَى الْأَصَحِّ فِيهِمَا. وَ يَتَرَجَّحُ فِي نَحْوِ قَوْلِكَ؛ كُنْ أَنْتَ وَ زَيْدًا كَالْأَخِ. وَ يَضْعُفُ فِي نَحْوِ؛ قَامَ زَيْدٌ وَ عَمْرٌو

وَ هُوَ və o, yəni məf'ul-məah, اسْمٌ فَضْلَةٌ artıq bir isimdir, بَعْدَ وَاوٍ vav hərfindən sonra gəlir, elə vav ki; أُرِيدَ بِهَا التَّنْصِيصِ onunla tənsiş "alıntı, sözün vurğulanması" mənası nəzərdə tutulur, عَلَى الْمَعِيَّةِ birlikdəliklə, مَسْبُوقَةٍ بِفِعْلٍ bir fiildən sonra gəlir, أَوْ مَا فِيهِ حُرُوفُهُ وَ مَعْنَاهُ ya da fiilin hərfləri və mənası olan, misal üçün; سِرْتُ وَ النِّيلَ "Nil ilə birgə getdim" yəni Nilin yanında getdim, yəni getməyim onunla birgə baş verdi. وَ أَنَا سَائِرٌ وَ النِّيلُ və "Nil ilə birgə gedirəm" yəni Nilin yanında onunla birgə gedirəm kimi. وَ قَدْ يَجِبُ النَّصْبُ كَقَوْلِكَ lakin bu ifadədə olduğu kimi məf'ul-məah bəzən mənsub olur; لاَ تَنْهَ عَنِ الْقَبِيحِ وَ إِتْيَانَهُ "Pis şeyi qadağan edib onunla birgə etmə" kimi, وَ مِنْهُ və bu misallarda da mənsub olur; قُمْتُ وَ زَيْدًا "Zeyd ilə birgə qalxdım" yəni mən qalxdım, Zeyd də mənimlə birgə qalxdı, مَرَرْتُ بِكَ وَ زَيْدًا "Sənə Zeyd ilə birgə uğradım" yəni sənə mən uğradım, Zeyd də mənimlə birgə sənə uğradı. عَلَى الْأَصَحِّ فِيهِمَا ən düzgün rəydə belədir, وَ يَتَرَجَّحُ فِي نَحْوِ قَوْلِكَ sənin bu ifadəndə olduğu kimi üstün tutulur; كُنْ أَنْتَ وَ زَيْدًا كَالْأَخِ "Sən və Zeyd qardaş kimi olun" yəni birlikdə qardaş kimi olun. وَ يَضْعُفُ فِي نَحْوِ bu misalda olduğu kimi gəlməsi zəifdir; قَامَ زَيْدٌ وَ عَمْرٌو "Zeyd və Amr qalxdı" kimi.

Məf'ul-məah

Özündə fiilin mənası və hərfləri olan, fiildən sonra və vav-i məiyyətdən sonra cümləyə artıq olaraq gəlib tənsiş mənası nəzərdə tutulan isimdir, misal üçün;

سِرْتُ وَ النِّيلَ

“Nil ilə birgə yürüdüm” yəni Nilin yanında yürüdüm, təbii ki, yürüməyim onunla birgə baş verdi.

أَنَا سَائِرٌ وَ النِّيلُ

“Nil ilə birgə yürüyürəm” yəni Nilin yanında onunla birgə yürüyürəm kimi.

Bəzən bu ifadədə olduğu kimi meful-u meah olan ismi nəsb etmək caizdir, misal:

لاَ تَنْهَ عَنِ الْقَبِيحِ وَ إِتْيَانَهُ

“Çirkin şeyi qadağan edib onunla birgə onu etmə” ifadəsində إِتْيَانَ kəlməsi kimi.

قُمْتُ وَ زَيْدًا

“Zeyd ilə birgə qalxdım” yəni “mən qalxdım, birgəmdə Zeyd də qalxdı” kimi misallarda da meful-u meahın nəsb olması caizdir.

مَرَرْتُ بِكَ وَ زَيْدًا

“Sənə Zeyd ilə birgə uğradım” yəni sənə mən uğradım, Zeyd də birgəmdə sənə uğradı. Son iki misal ən doğru görüşə görədir. Bu misalda isə meful-u meahın nəsb olması üstün tutulur:

كُنْ أَنْتَ وَ زَيْدًا كَالْأَخِ

“Sən və Zeyd qardaş kimi olun” yəni birgə qardaş kimi olun. Bu tərkibdəki زَيْدًا kəlməsi kimi.

Bu misalda isə meful-u meahı nəsb etmək zəifdir:

قَامَ زَيْدٌ وَ عَمْرٌو

“Zeyd və Amr qalxdı” tərkibindəki عَمْرٌو kəlməsi kimi.