Məf'ul-Fihi

اَلْمَفْعُولُ فِيهِ

وَ هُوَ مَا سُلِّطَ عَلَيْهِ عَامِلٌ عَلَى مَعْنَى فِي، مِنِ اسْمِ زَمَانٍ، كَصُمْتُ يَوْمَ الْخَمِيسِ أَوْ حِينًا أَوْ أُسْبُوعًا. أَوِ اسْمِ مَكَانٍ مُبْهَمٍ وَ هُوَ الْجَهَاتُ السِّتُّ، كَالْأَمَامِ، وَ الْفَوْقِ وَ الْيَمِينِ وَ عَكْسِهِنَّ وَ نَحْوِهِنَّ، كَعِنْدَ وَ لَدَى، وَ الْمَقَادِيرِ كَالْفَرْسَخٍ. وَ مَا صِيغَ مِنْ مَصْدَرِ عَامِلِهِ، كَقَعْدْتُ مَقْعَدَ زَيْدٍ

وَ هُوَ və o, yəni məf'ul fiih, مَا elə bir şeydir ki, سُلِّطَ عَلَيْهِ ona, yəni məf'ul fiihə, bir amil təsir edir, عَلَى مَعْنَى فِي "içində, -da, -də" mənası üzərində, مِنِ اسْمِ زَمَانٍ zaman ismi ilə, misal olaraq: صُمْتُ يَوْمَ الْخَمِيسِ "Cümə axşamı günü oruc tutdum", أَوْ حِينًا və ya bir an, أَوْ أُسْبُوعًا və ya bir həftə kimi. أَوِ اسْمِ مَكَانٍ مُبْهَمٍ və ya qeyri-müəyyən məkan ismi ilə, وَ هُوَ الْجَهَاتُ السِّتُّ bu qeyri-müəyyən məkan ismləri altı istiqamətdir: كَالْأَمَامِ önündə, وَ الْفَوْقِ üstündə, وَ الْيَمِينِ sağında və onların əksləri, yəni arxasında, altında və solunda kimi, وَ نَحْوِهِنَّ və onların bənzərləri: كَعِنْدَ yanında, وَ لَدَى yanında, وَ الْمَقَادِيرِ və miqdarlar, məsələn, كَالْفَرْسَخٍ fersah kimi. وَ مَا صِيغَ və amilinin mənbəyindən alınan, misal olaraq: قَعْدْتُ مَقْعَدَ زَيْدٍ "Zeydin oturduğu yerə oturdum" kimi.

Məf'ul Fiih

Özünə فِي mənasında bir amilin təsir etdiyi şeydir. Yəni bir mə'muldur. Bu mə'mul ya zaman ismidir, misal olaraq:

صُمْتُ يَوْمَ الْخَمِيسِ

"Cümə axşamı günü oruc tutdum" kimi. Bu ifadədə يَوْمَ الْخَمِيسِ "Cümə axşamı günü" bir zaman ismidir. Bu söz فِي mənasında bir amilin təsir etdiyi mə'muldur. Əslində ifadə فِي يَوْمِ الْخَمِيسِ "Cümə axşamı günündə" şəklindədir, və ya:

حِينًا

bir an,

أُسْبُوعًا

bir həftə kimi.

Və ya qeyri-müəyyən məkan ismi olur. Bunlar altı istiqamət, yəni cihet-i sitte adlanır:

الْأَمَامِ önündə, الْفَوْقِ üstündə, الْيَمِينِ sağında və tam əksi olan وَرَاءَ "arxasında", تَحْتَ "altında", يَسَارَ "solunda" kimi. Və onların bənzərləri olan عِنْدَ və لَدَى "yanında, yanında, huzurunda" kimi sözlər və miqdar bildirən, təxminən 5,76 km uzunluğunda olan فَرْسَخٌ "fersah" kimi sözlərdir. Bu sözlər qeyri-müəyyən məkan ismləridir.