İstiqasə və Nüdbe

اَلْإِسْتِغَاثَةُ وَ النُّدْبَةُ

فَصْلٌ: يَقُولُ الْمُسْتَغِيثُ؛ يَا لَلهِ لِلْمُسْلِمِينَ، بِفَتْحِ لاَمِ الْمُسْتَغَاثِ بِهِ إِلاَّ فِي لاَمِ الْمَعْطُوفِ ألَّذِي لَمْ يَتَكَرَّرْ مَعَهُ يَا، وَ نَحْوُ؛ يَا زَيْدًا لِعَمْرٍو وَ يَا قَوْمِ لِلْعَجَبِ الْعَجِيبِ. وَ النَّادِبُ؛ وَا زَيْدًا، وَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَا، وَا رَأْسَا، وَ لَكَ إِلْحَاقُ الْهَاءِ وَقْفًا

فَصْلٌ İstiqasə (birindən başqası üçün bir şey istəmək) haqqında bir fəsildir. يَقُولُ الْمُسْتَغِيثُ istiqasə edən, yəni müstəğis olan şəxs belə deyir; يَاللهِ لِلْمُسْلِمِينَ “Ey Allah! Müsəlmanlara kömək et” kimi, بِفَتْحِ لاَمِ ləm hərfinin fətəsi ilə, الْمُسْتَغَاثِ بِهِ müstəğasun bih, yəni bir şey istənilən, إِلاَّ yalnız, فِي لاَمِ الْمَعْطُوفِ matuf sözün ləmi, ألَّذِي ki, لَمْ يَتَكَرَّرْ təkrar olunmur, مَعَهُ onunla, يَا ya sözü, وَ نَحْوُ; misal olaraq; يَا زَيْدًا لِعَمْرٍو “Ey Zeyd, Amra kömək et” və وَ يَا قَوْمِ لِلْعَجَبِ الْعَجِيبِ “Ey qövmim! Təəccüblü olan şeyə baxın” kimi. وَ النَّادِبُ; və nadib, وَا زَيْدًا “Vay Zeyd”, وَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَا “Vay möminlərin əmiri (sənə yazıq oldu)”, وَا رَأْسَا “ah başım”, وَ لَكَ sənin üçün, إِلْحَاقُ الْهَاءِ وَقْفًا bu mendub sözlərin sonuna vakif halında ha hərfini əlavə etmək caizdir, misal olaraq وَا رَأْسَاهْ “Vay başım” kimi.

İstiqasə və Nüdbe

Bu hissə istiqasə haqqında bir fəsildir. İstiqasə edən şəxs belə deyir;

يَا لَلهِ لِلْمُسْلِمِينَ

“Ey Allah! Müsəlmanlara kömək et” ifadəsində يَا nida hərfi, اللهِ sözü müstəğasun bih, الْمُسْلِمِينَ sözü isə müstəğasun leh və bu əmələ istiqasə deyilir. Yəni bir şəxsin, bir şəxsdən və ya bir şeydən, başqası üçün kömək istəməsi, o vəziyyətə diqqət çəkməsi, xəbərdarlıq etməsi, bir şeyləri görməsini istəməsi kimi mənaların baş verməsini istəməsidir. “Ey Allah!

“Müsəlmanlara kömək et” deyərkən, bu sözü deyən şəxsə mustəğis, kömək istənilən zat (Allah) mustəğasun bih, özü üçün kömək istənilən şəxs və şəxslər (müsəlmanlar) isə mustəğasun leh adlanır. Kömək istənilən, yəni mustəğasun bih olan sözün əvvəlinə daxil olan lam hərfi fətə ilə tələffüz olunur. Yuxarıdakı misalda لَلهِ mustəğasun bih-in əvvəlinə gələn lam fətəlidir, mustəğasun leh-in əvvəlinə gələn lam isə لِلْمُسْلِمِينَ sözündə olduğu kimi kəsrə ilədir. Lakin özündə يَا hərfi təkrarlanmayan matuf sözün lamı isə kəsrə ilə olur, misalları: يَا زَيْدًا لِعَمْرٍو "Ey Zeyd, Amra kömək et" və, وَ يَا قَوْمِ لِلْعَجَبِ الْعَجِيبِ "Ey qövmüm! Təəccüblü şeyə gəlib baxın" kimi. Nadib: Bir vəziyyətə görə ünlem edən (ah, vah, tüh və s.) şəxsə nadib deyilir. Onun etdiyi əmələ nudbə, ünlem etdiyi şəxsə isə mendub deyilir. Nudbə edən nadib şəxs belə deyir: وَا زَيْدًا "Vah Zeyd" وَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَا "Vah möminlərin əmiri (sənə yazıq oldu)" وَا رَأْسَا "ah başım" kimi nudbə وَا sözü ilə edilir, mendubun sonuna da elif əlavə olunur. Bu mendub sözlərin sonuna vəqf halında bir he hərfi əlavə etməyin sənin üçün caizdir, misal: وَا حُسَيْنَاهْ "Vah Hüseyn vah" kimi.